For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Alvleesklier.

Alvleesklier

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Alvleesklier
Pancreas
Alvleesklier
alvleesklier en twaalfvingerige darm
Synoniemen
Latijn pancreon[1]

calicreas[1]
calicreon[1]
callicreas[2]
corpus glandulosum[1]
caro glandulosa[1]

Oudgrieks πάγκρεας[3]
Nederlands buikklier[4]

buikspeekselklier[5][6]
buikklierbedde[7]
grote klier[7]

Gegevens
Systeem Spijsverteringsstelsel
Naslagwerken
Gray's Anatomy 251,1199
MeSH A03.734
Dorlands/Elsevier p_02/12608639
TA A05.9.01.001
Portaal 
Portaalicoon
 
Biologie

De alvleesklier[6] of de/het pancreas[6] (Latijn: pancreas van Grieks: τό πάγκρεας, tó págkreas, van πάν, pán = "alles" en κρέας, kréas = "vlees") is een gemengde klier met endocriene en exocriene functie. De dubbele secretie- of afscheidingsfunctie van dit orgaan bestaat uit uitwendige afscheiding ten behoeve van de spijsvertering, en inwendige afscheiding ten behoeve van de koolhydraatstofwisseling.

Uitwendige afscheiding (exocrien)

De alvleesklier produceert en scheidt 1,5 à 3 liter alvleessap per dag af. Het alvleessap bevat inactieve spijsverterings-enzymen, zoals trypsine, een eiwit-afbrekend enzym of protease, het zetmeel-afbrekende amylase, en het vet-verterende lipase. Deze enzymen worden pas in de twaalfvingerige darm geactiveerd om afbraak van de alvleesklier door zijn eigen enzymen te voorkomen. De alvleesklier geeft ook grote hoeveelheden natriumbicarbonaat af ter neutralisering van het maagzuur, dat afvloeit via de ductus pancreaticus (Wirsungi), overgaand in de papil van Vater naar de twaalfvingerige darm.

De belangrijkste soorten enzymen zijn:

Eiwitsplitsers (proteasen)
deze worden in de alvleesklier geproduceerd in een niet-actieve vorm; daardoor kunnen ze de eiwitten van de alvleeskliercellen zelf niet afbreken. Een niet-actief enzym, bijvoorbeeld (chymo)trypsinogeen, wordt in de darm in de actieve vorm, het (chymo)trypsine, omgezet door de werking van het enzym enterokinase, dat door de darmwandcellen wordt afgescheiden; dit trypsine activeert op zijn beurt weer een aantal andere, niet-actieve eiwitsplitsers in het alvleessap. Geschiedt dit omzettingsproces reeds in de alvleesklier zelf, dan ontstaat zelfvertering, de acute alvleesklierontsteking of pancreatitis.
Vetsplitsers
de belangrijkste is pancreaslipase, een enzym dat triglyceriden (het kwantitatief belangrijkste voedingsvet) splitst in zijn componenten glycerol en vetzuren. Deze afbraak van triglyceriden wordt voortgezet in de dunne darm onder invloed van een lipase dat door de dunne darm zelf wordt geproduceerd. Voor de normale vetvertering is naast lipase ook gal nodig die continu in de lever wordt geproduceerd.
Koolhydraatsplitsers
het enzym amylase splitst de polysacharide zetmeel in meerdere moleculen van de disacharide maltose. In de dunne darm zet het enzym maltase ieder maltose-molecuul vervolgens om in twee moleculen (monosachariden) glucose. Sacharase (= sucrase) afgescheiden in de dunne darm zet ieder molecuul sacharose (tafelsuiker) om in een molecuul glucose en een molecuul fructose. Deze enkelvoudige suikers gaan via de poortader van de dunne-darmwand naar de lever, waar fructose (en galactose of melksuiker uit verteerde melk) alsnog in glucose worden omgezet. Vanuit de lever gaat de glucose als bloedsuiker naar de lichaamscellen, waar de glucose via celademhaling voor de energievoorziening van iedere individuele cel zorgt. Amylase wordt in grote hoeveelheden gevormd in de oorspeekselklier in het speeksel; in de mond begint dan ook de afbraak van ingenomen zetmeel. Daarnaast wordt amylase afgescheiden door de dunne darm.

Inwendige afscheiding (endocrien)

De alvleesklier maakt daarnaast deel uit van het endocrien systeem: het produceert en scheidt onder meer de volgende hormonen uit:

Deze hormonen worden rechtstreeks aan het bloed afgegeven.

De eilandjes van Langerhans bevatten ten minste twee soorten hormoonproducerende cellen, de alfacellen, die het hormoon glucagon maken met behulp van hydrolyse, en de bètacellen, die insuline produceren.

Als de bloedsuikerspiegel daalt, vormt dit een prikkel voor de alvleesklier om glucagon af te scheiden, dat o.a. de levercellen aanzet om het daar opgeslagen glycogeen af te breken tot glucose, zodat de bloedspiegel weer op peil komt.

De bloedsuikerspiegel wordt bepaald door enerzijds het verbruik van, en anderzijds door de vorming van glucose, de centrale energiedrager van de stofwisseling bij de mens.

Indien de glucosespiegel in het bloed stijgt, bijvoorbeeld door het eten van suiker, zal de alvleesklier meer insuline gaan produceren; het insuline zorgt ervoor dat de glucose in het bloed door de celmembraan de lichaamscellen in kan, waar het voor de stofwisseling nodig is; uiteraard daalt hierdoor de glucosespiegel in het bloed dan weer.

Bij een verhoogde lichamelijke activiteit wordt adrenaline gevormd, wat de productie van insuline remt.

Locatie

Het orgaan bevindt zich retroperitoneaal in de buikholte, gedeeltelijk achter de maag en de twaalfvingerige darm. De alvleesklier komt eveneens achterlangs in contact met de linker nier en bijnier. De alvleesklier ligt diep naar achteren verscholen in de bovenbuik, achter de maag en het achterste buikvlies en vóór de wervelkolom. Deze klier is dan ook moeilijk toegankelijk voor medisch onderzoek.

Omvang

Bij een volwassene is de alvleesklier 12 tot 15 cm lang en weegt 70 tot 100 gram. De alvleesklier bestaat uit een caput (hoofd), een corpus (lichaam) en een cauda (staart).

Ontstaan

Embryonaal ontwikkelt de alvleesklier zich uit één of meer uitstulpingen van de twaalfvingerige darm. Deze vertakken zich tot een gangenstelsel met aan het eind de cellen die het alvleessap produceren, dat door de gangetjes de darm kan bereiken. Daarnaast ontstaan in de alvleesklier ook klompjes cellen, de eilandjes van Langerhans, die hun producten (hormonen nodig voor de koolhydraatstofwisseling) niet lozen op het gangenstelsel, maar rechtstreeks afgeven aan het bloed.

Aandoeningen

De belangrijkste aandoening is de alvleesklierontsteking. Een kwaadaardige aandoening van de alvleesklier is alvleesklierkanker. Een ziekte die niet slechts tot de alvleesklier beperkt is, is taaislijmziekte (cystische fibrose).

Ontstekingen van de alvleesklier uiten zich vooral in de vorm van spijsverteringsproblemen (malabsorptie, diarree) en insulinetekort (diabetes mellitus). Pas als ongeveer 90% van het pancreas vernietigd is, doen zich belangrijke functiestoornissen voor.

Pancreatitis is een niet-bacteriële ontsteking door activering van vrijgekomen verteringsenzymen in de pancreas met zelfvertering tot gevolg.

Suikerziekte

Indien dit deel van de alvleesklier uitvalt, is de regeling van de uiterst belangrijke glucosestofwisseling niet goed meer mogelijk en zal suikerziekte (diabetes mellitus) ontstaan. Bij klassieke type I diabetes mellitus er een probleem bij de productie van insuline.

Anatomie

Kunstmatige alvleesklier

Er wordt gewerkt aan een kunstmatige alvleesklier die de insulineafgifte van de alvleesklier nabootst. Mogelijk kan dit apparaat in de toekomst worden ingezet in de behandeling van suikerziekte (diabetes mellitus).

Wetenswaardigheid

  • www.alvleeskliervereniging.nl Alvleeskliervereniging (AVKV) voorziet op diverse manieren mensen (zowel leden, als niet-leden en lotgenoten of hun partners) met een acute of chronische aandoening aan de alvleesklier van bruikbare hulp en informatie met betrekking tot hun aandoening.
  • www.alvleesforum.nl Site bedoeld voor lotgenoten om elkaar vragen voor te leggen en meningen en ervaringen uit te wisselen met betrekking tot de alvleesklier.
Zie de categorie Pancreas van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Endocriene klieren en bijbehorende hormonen
Hypothalamus:GnRH · TRH · dopamine · CRH · GHRH · somatostatine · MCH
Hypofyse:Hypofyseachterkwab: oxytocine · vasopressine
Hypofysevoorkwab: FSH · LH · TSH · prolactine · POMC (CLIP · ACTH · MSH · endorfines · lipotropine) · GH
Pijnappelklier:melatonine · dimethyltryptamine
Schildklier:schildklierhormonen (T3 · T4) · calcitonine
Bijschildklier:parathormoon
Alvleesklier:glucagon · insuline · amyline · somatostatine · pancreatische polypeptide
Bijnier:Bijnierschors: aldosteron · cortisol · cortison · DHEA · DHEA-S · androsteendion
Bijniermerg: adrenaline · noradrenaline
Gonadale as:Teelballen: testosteron · Anti-Müller-hormoon (AMH) · inhibine
Eierstokken: oestradiol · progesteron · activine en inhibine · relaxine (zwangerschap)
Placenta: humaan choriongonadotrofine · HPL · oestrogeen · progesteron
Thymus:thymosines (thymosine α1 · bètathymosines) · thymopoëtine · thymuline
Overige hormoonproducerende organen
Spijsverteringskanaal:Maag: gastrine · ghreline
Twaalfvingerige darm: cholecystokinine · incretines (GIP · GLP-1) · secretine · motiline · VIP
Kronkeldarm: enteroglucagon · PYY 3-36
Lever/overig: insulin-like growth factor (IGF-1 · IGF-2)
Vetweefsel:leptine · adiponectine · resistine
Skelet:osteocalcine
Nieren:Juxtaglomerulair apparaat: renine
Peritubulaire cellen: Erytropoëtine-EPO · calcitriol · prostaglandine
Hart:natriuretisch peptide (atriaal natriuretisch peptide-ANP · Brain natriuretic peptide-BNP)

{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Alvleesklier
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.

X

Wikiwand 2.0 is here 🎉! We've made some exciting updates - No worries, you can always revert later on