Beschaving - Wikiwand
For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Beschaving.

Beschaving

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Beschaving of civilisatie verwijst naar menselijke ontwikkeling, hetzij op individueel, psychologisch niveau, hetzij op het sociologische niveau van een samenleving met een bepaalde mate van complexiteit (een maatschappij).

Etymologie

Het synoniem van beschaving, civilisatie, is afgeleid van het Latijnse civis, dat burger of stedeling betekent. De metafoor van beschaven/bijschaven (minder ruw maken met een schaaf), met betrekking tot individuele, algemene ontwikkeling, is een leenvertaling uit de Latijnse metafoor erudire, 'bijschaven/beschaven' (ex- = uit, rudis = ruw, onbewerkt). Het leenwoord 'eruditie' (intellectuele kennis) is via het Frans, van het Latijnse 'eruditio' (onderwijs; kennis) afgeleid.

Beschaving kan ook verwijzen naar een geheel van gedragsnormen, met voorschriften en taboes, dat een individu zich eigen heeft gemaakt. Beschaving (beschaafd gedrag, beschaafdheid) betekent dan verfijning van het indidivu, en wordt tegenover ruw, 'barbaars' gedrag gesteld.

Inclusieve civilisatie

In de achttiende eeuw kreeg 'beschaven', onder invloed van de Verlichting, de betekenis van kennisverwerving en het zich eigen maken van normen. In het heersende vooruitgangsgeloof van die tijd was beschaving de hoogste trede van een ontwikkelingsproces. Men werd verondersteld zich daarmee te onderscheiden van eerdere barbaarse samenlevingen. Beschaving werd steeds meer synoniem aan cultuur.

Voor andere samenlevingen zou deze vorm van beschaving te bereiken zijn wanneer men zich aanpaste aan de Europese ontwikkelingen, waarmee het een inclusief begrip is. Gedurende de negentiende eeuw won dit etnocentrisch eurocentrisch beeld terrein. De complexe, eigen maatschappij werd als superieur beschouwd aan minder complexe maatschappijen. Daarmee legitimeerde men de Europese overheersing van andere volkeren. Naast het imperialisme bevorderde Dit Europese, superieure zelfbeeld bevorderde het imperialisme en leidde tot racisme.

Deze sterke beladenheid maakte dat het begrip 'beschaving' op deze manier steeds minder gebruikt werd. Bovendien werden cultuur en beschaving steeds meer als twee aparte begrippen beschouwd.

Exclusieve civilisatie

De eerste beschavingen ontstonden in de Vruchtbare Sikkel.
De eerste beschavingen ontstonden in de Vruchtbare Sikkel.

In de negentiende eeuw verschuift de nadruk naar een exclusieve betekenis, een beschaving waar niet iedereen deel van uitmaakt. Een beschaving is hier een complexe maatschappij die opkomt, bloeit en ondergaat. Een beschaving in deze zin is sedentair, bedrijft landbouw, kent een specialisatie en arbeidsverdeling die het mogelijk maakt om overschotten te produceren en te verhandelen en een sociale differentiatie te ontwikkelen met religieuze, politieke en culturele elites. Daarnaast bestaan hier steden en een bureaucratisch bestuur waar gebruik wordt gemaakt van het schrift. Daarbij hebben ze een dusdanig omvang dat ze meerdere kleinere culturen omvatten en bestaan ze ook geruime tijd.

Op basis hiervan kan het begrip gebruikt worden om specifieke samenlevingsvormen te onderzoeken. Hierbij worden wel de vroege beschavingen onderscheiden van de klassieke en de postklassieke beschavingen. De vroege beschavingen zijn de grote valleibeschavingen:

Soms worden hier ook de vroege beschavingen van Meso-Amerika en Zuid-Amerika bij genoemd.

Als klassieke beschavingen worden beschouwd:

Soms worden hier ook het Ghanese Rijk, Mali en het Songhai-rijk in Afrika toe gerekend.

De postklassieke beschavingen zijn:

Problematiek

Er zijn verscheidene redenen waarom het begrip ook in deze betekenis tegenwoordig minder wordt gebruikt. Allereerst wordt er na 1500 bijna niet meer gesproken van beschavingen, hoewel nog wel van rijken. De wereld wordt steeds sterker met elkaar verbonden, waardoor er steeds minder sprake is van aparte beschavingen, maar steeds meer van een statensysteem binnen de wereldeconomie.

Daarnaast wordt van de Amerikaanse en vooral de Afrikaanse beschavingen betwijfeld of de invloed op de wereldgeschiedenis wel vergelijkbaar was met die van de grote beschavingen. Ook is het cyclische beeld van elkaar afwisselende beschavingen achterhaald en wordt er tegenwoordig veel meer de nadruk gelegd op de onderlinge interactie. Er wordt dan ook wel gekozen voor andere begrippen als rijken, samenlevingen en werelden. Anderen zoals Bruce Mazlish pleiten om het hele begrip niet meer te gebruiken.

Zie ook

Noten

Literatuur

Zie de categorie Beschaving van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Zoek beschaving op in het WikiWoordenboek.
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Beschaving
Listen to this article