For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Kopertijd.

Kopertijd

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Kaart van de verspreiding van het gebruik van plaatselijk koper gedurende de kopertijd
Kaart van de verspreiding van het gebruik van plaatselijk koper gedurende de kopertijd

De kopertijd, kopersteentijd, chalcolithicum of eneolithicum is een archeologische cultuurperiode waarin de mens leerde het metaal koper te bewerken en er gereedschappen van te maken en daarnaast stenen werktuigen bleef gebruiken (Grieks: khalkós, koper en líthos, steen).

Datering

Drieperiodensysteem
Holo-
ceen
Historische Tijd
La Tène-periode   Proto-
historie
Hallstattperiode
IJzertijd
  Laat  
Midden
Vroeg
Bronstijd
Neolithicum Kopertijd  
Laat Pre-
historie
Keramisch
Prekeramisch
Mesoli-
thicum
of
Epipaleo-
lithicum
Laat
Midden
Vroeg
Pleisto-
ceen
Paleo-
lithicum
Laat
Midden
Vroeg
Steentijd

Doorgaans wordt de kopertijd gedateerd tussen 5500-3300 v.Chr. Ze zou zijn ontstaan in Anatolië. Aanvankelijk werd alleen gedegen koper gebruikt (zoals het in de natuur voorkomt). Pas in het 5e millennium v.Chr. werd ontdekt dat bepaalde ertsen, wanneer ze verhit worden, ook koper opleveren. Daar waren wel speciale ovens voor nodig, want een gewoon houtskoolvuur wordt nooit warmer dan 630°C en het smeltpunt van koper ligt bij 1085°C.

Metallurgie

Koper is een zacht metaal en niet erg geschikt voor gereedschappen. Door toevoeging van kleine hoeveelheden van een ander metaal wordt het veel harder. Het beste hiervoor is tin. Door de toevoeging van tin aan koper ontstaat brons, een legering. Na verloop van tijd verving het gebruik van brons dat van koper, waarmee de kopertijd eindigt en de bronstijd begint.

In Nederland zijn wel wat koperen voorwerpen gevonden, maar er is niet echt sprake van een aparte kopertijd voor het begin van de bronstijd. Metalen waren echter kostbaar en voorwerpen werden daarom in de regel omgesmolten. Dat verklaart waarom er bijvoorbeeld weinig of geen gereedschappen terug zijn gevonden waarmee de oude Egyptenaren beeldhouwden.

Samenleving

De kleine nederzettingen van het vroege en midden-neolithicum waren tot soms flinke steden uitgegroeid (Uruk en Ur). Er was landbouw en veeteelt en er was enige industrie van gebruiks- en siervoorwerpen. De werktuigen waren sterk verbeterd door de toepassing van koper. Er werd handelgedreven, soms met zeer veraf gelegen gebieden. Er was nu veel specialisatie en de samenleving was hiërarchisch georganiseerd. Door de handel en metaalbewerking werden sommigen welvarend: er kwamen elites in de gemeenschappen. Daardoor ontstonden spanningen in en tussen de nederzettingen. De nederzettingen werden beter beveiligd. Oorlog werd een manier om belangen te behartigen.

Door het aanleggen van voorraden en het verzamelen van kapitaal was er voor het eerst sprake van het verschijnsel privé-eigendom, maar daarmee trad dan ook diefstal op. Er waren vormen van rechtspraak.

Het wiel werd uitgevonden (ca. 4000 v.Chr.), en daarmee werd het transport verbeterd. Ook werd het later toegepast als pottenbakkerswiel.

Aan het einde van de kopertijd (ca. 3300 v.Chr.) werd het schrift uitgevonden, mogelijk ten gevolge van de toenemende vraag naar boekhouding in de handel en de hiërarchische samenleving. Vormen van belastingafdracht aan de gemeenschap ontstonden.

Religie

In het neolithicum bestond er mogelijk een voorouderverering, en er zijn Venusbeeldjes uit die tijd gevonden. In de kopertijd werden er ook mannelijke goden vereerd en was er een ontwikkeling naar het vormen van een compleet pantheon van goden met mythologische figuren.

Ötzi

De ca. 5300 jaar oude ijsmummie Ötzi had tot verrassing van de archeologen een koperen bijl bij zich, wat de kopertijd in de landen rond de Alpen een stuk naar voren verplaatste. In het koper van deze bijl is een aanzienlijk gehalte arseen aangetroffen. Mogelijk is dit element gebruikt om het koper een grotere hardheid te verschaffen voordat ontdekt werd dat de toevoeging van tin zich daar beter toe leende, maar het kan ook zijn dat het arseen zich al van nature in het kopererts bevond.

Overzichtstabel Neolithicum

Neolithicum en neolithische revolutie
Overzicht van regio's en culturen (uitklapbaar)
Indeling in regio's Culturen
Nabije en Midden-Oosten Kopertijd
ca. 5200-3300 v. Chr.
Keramisch neolithicum
ca. 6200-5500 v. Chr.
Prekeramisch neolithicum C
ca. 6200-5900 v. Chr.
Prekeramisch neolithicum B
ca. 8500-6200 v. Chr.
Prekeramisch neolithicum A
ca. 9500-8500 v. Chr.
Natufien
ca. 12.000-9.000 v. Chr.
Nederland en België Culturen in Nederland en België 
Noordwest-Europa Culturen in Noordwest-Europa
Britse Eilanden Culturen op de Britse Eilanden
Zuid-Europa Culturen in Zuid-Europa
Oost-Europa Culturen in Oost-Europa 
Midden-Europa Culturen in Midden-Europa
Afrika Culturen in Afrika
Azië Culturen in Azië
China Culturen in China
India  
Japan  
Zuidoost-Azië  
Amerika  

Vindplaatsen

Zie ook

Zie de categorie Copper Age van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Kopertijd
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.