For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Landsspoorweg.

Landsspoorweg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Lawaspoorweg
Totale lengteoorspr. 173 km, nu nog 86 km
Huidige statusbuiten gebruik
Geëlektrificeerdnee
Aantal sporen1
Wegroestend dieselmaterieel bij station Onverwacht
Wegroestend dieselmaterieel bij station Onverwacht
Lawaspoorweg
exKBHFa
BSicon .svg
Paramaribo (Vaillantsplein)
exhKRZWae
BSicon .svg
Dominee Kreek
exABZg+l
exKBHFeq
Beekhuizen
exABZg+l
exKDSTeq
Steiger
exSTR
BSicon .svg
exABZg+l
exKDSTeq
Fabrieken Bruynzeel
exSTR
BSicon .svg
exHST
BSicon .svg
Lelydorp
KBHFxa
BSicon .svg
Onverwacht
HST
BSicon .svg
Republiek (Zanderij
20 airtransportation.svg
)
HST
BSicon .svg
Berlijn (Zanderij II)
HST
BSicon .svg
Kwakoegron
HST
BSicon .svg
De Jong Noord
HST
BSicon .svg
De Jong Zuid
KBHFxe
BSicon .svg
Brownsweg
exBHF
BSicon .svg
Kabel Noord
exLSTR
BSicon .svg
Kabelbaan (Surinamerivier)
exHST
BSicon .svg
Kabel Zuid
exHST
BSicon .svg
Abontjeman
exHST
BSicon .svg
Adjama
exHST
BSicon .svg
Sikakamp
exHST
BSicon .svg
Gégé
exKBHFe
BSicon .svg
Dam (Sarakreek)

Opm.: het traject is zo goed mogelijk gereconstrueerd op basis van papieren bronnen,[1][2][3] maar fouten zijn mogelijk. De situatie rond Paramaribo is die van eind jaren 50, dus vóór de voltooiing van de Saramacca-doorsteek tussen de Suriname en het Saramaccakanaal.

De Lawaspoorweg, later Landsspoorweg genoemd, was een enkelsporige smalspoorlijn (1000mm) van Paramaribo naar Benzdorp in het Lawa-gebied in Oost-Suriname, aangelegd tijdens de goudkoorts begin 20e eeuw. Er werd voor meterspoor gekozen om zo mogelijk aan te sluiten op de spoorwegnetten van Frans-Guyana en Brazilië die eveneens op meterspoor waren. De exploitatie bleek echter niet rendabel. De lijn is lange tijd als boemellijntje gebruikt, werd enkele malen ingekort, onder meer door het ontstaan van het Brokopondostuwmeer, en raakte in de jaren tachtig volledig in verval.

Bouwgeschiedenis

Station Lelydorp in Suriname met ernaast de markthal
Station Lelydorp in Suriname met ernaast de markthal
De Lawaspoorweg in Paramaribo, tussen de Heiligenweg en de overdekte markt bij het Vaillantsplein, 1910.
De Lawaspoorweg in Paramaribo, tussen de Heiligenweg en de overdekte markt bij het Vaillantsplein, 1910.
Kabelbaan van station Kabel, 1914.
Kabelbaan van station Kabel, 1914.

De eerste plannen voor de lijn werden door particulieren gemaakt. In 1902 besloot Cornelis Lely, destijds gouverneur in Suriname, dat de lijn door de overheid zou worden aangelegd. Via de spoorlijn zou het goud uit het Lawagebied naar Paramaribo kunnen worden vervoerd. De lijn zou in totaal ruim 350 kilometer lang worden. Wegens tegenvallende goudvondsten is echter slechts de helft tot aan de Sarakreek aangelegd. Ter ere van Lely werd het dorpje Kofidjompo omgedoopt tot Lelydorp.

In 1903 werd vanuit Paramaribo begonnen met het aanleggen van de spoorweg naar Benzdorp in het Lawagebied. De zware arbeid werd voornamelijk door ex-zeelieden uit Curaçao verricht. Het eerste baanvak, van Paramaribo tot Republiek, werd in 1905 in gebruik genomen. In 1912 was het traject tot station Dam aan de Sarakreek voltooid. De spoorweg was nu 173 kilometer lang, en had 8,5 miljoen gulden gekost. Het opmerkelijkste onderdeel van de lijn was de kabelbaan over de Surinamerivier. Hier was een brug voorzien, maar de bouw daarvan leek zoveel problemen op te leveren dat werd gekozen voor een kabelbaan. Bij station Kabel[4] moest iedereen uitstappen en reisden passagiers en goederen in gondels de rivier over. Aan de oostoever van de Surinamerivier stond een tweede treintje klaar, voor het traject van de rivier naar station Dam[5], het eindpunt aan de Sarakreek. Normaal had de spoorweg de Sarakreek verder moeten volgen tot aan het brongebied ervan waar[6] een verbinding gemaakt kon worden via de Tossokreek naar Affivisiti[7][8] aan de Tapanahony. Na de Tapanahony stroomopwaarts zuidwaarts tot Akoeloekondre[9][10] gevolgd te hebben zou vandaar oostwaarts de Wilhelmina- en de Emmarivier over (dit zijn twee bronrivieren van de Gonini) en tussen de Michel Baka[11] en de Fatoe Switie heuvels in naar Benzdorp aan de Lawa[12] gereden kunnen worden. Het gedeelte van de spoorlijn tussen Kabel en Dam werd echter omstreeks 1936 opgeheven, evenals de kabelbaan. De trein reed toen nog maar tot station Kabel en van de oorspronkelijke plannen naar Benzdorp op de grens van Frans-Guyana kwam niets meer terecht.

In 1958 werd het station te Paramaribo verplaatst van het Vaillantsplein in de binnenstad naar Beekhuizen, en in 1961 werd Onverwacht het beginpunt. Toen in de jaren zestig het Brokopondostuwmeer begon vol te lopen werd ook het baanvak van Brownsberg tot Kabel opgeheven. In de jaren tachtig viel het doek voor de rest van de lijn; de laatste trein reed in 1987.

Pogingen van de Nederlander Peter Sul (Lovers Rail) om in de jaren negentig de resterende 90 kilometer van de lijn te exploiteren, onder andere voor toerisme, zijn mislukt. Het rollend materieel staat sinds jaar en dag weg te roesten bij station Onverwacht. Het spoor is overwoekerd door het oerwoud en het traject tussen Paramaribo en Onverwacht is zelfs wegens recuperatie van de rails en dwarsliggers, en naasting van de spoorweggrond door omgelanden en wegverbredingen ten koste van de spoorwegbedding grotendeels verdwenen.[bron?]

Materieel

Aanvankelijk werd gereden met stoomlocomotieven, maar in 1954 werd overgeschakeld op railbussen met dieselmotoren.[13]

Stoomlocomotieven

Serie Aantal Bouwjaar Fabriek Opmerkingen Afbeelding
1-6 6 Borsig Fabrieksnummers 5339-5344. Gebouwd naar voorbeeld van de Semerang-Joana stoomtram[14][15][13]
Maabo 1 1905 Jung Bouwnummer PS 820[15]
Kadjoe 1 1905 Jung Bouwnummer PS 889[15]
Dam 1 1908 Krauss Bouwnummer 6074. In 2014 een monument in Paramaribo.[15][13]
Gege 1 1908 Krauss Bouwnummer 6075[15][13]
Para 1 1916 Backer & Rueb Bouwnummer 300. In 2014 samen met twee rijtuigen op het oude emplacement van Onverwacht aanwezig.[15][13]
Aanzicht locomotief - Onverwacht - 20417817 - RCE.jpg

Dieseltreinen

Serie Aantal Bouwjaar Fabriek Vermogen Opmerkingen Afbeelding
1 1 Amerikaans fabricaat[13]
2-4 3 1954 Linke-Hofmann-Busch/Büssing[15] Driewagenstellen. Motorwagen: 14 zitplaatsen 1e klas. 26 zitplaatsen 2e klas. Tussenrijtuig: 56 zitplaatsen 3e klas. Stuurstandrijtuig: 31 zitplaatsen 3e klas en 3 ton bagageruimte[15][13]
Suriname, train at abandoned station of Onverwacht.JPG
5 'Ethel' 1 [13]
6 'Lucia' 1 [13]
11-12 2 Motorwagentjes[15]
12-13 2 Mogelijk voorheen trapfietsen[13]
Vehicle at Onverwacht station.JPG

Rijtuigen

Serie Aantal Bouwjaar Fabriek Opmerkingen
15 1904 Métallurgique 12 ramen[13]
Buffetrijtuig[13]

Goederenwagons

Serie Aantal Bouwjaar Fabriek Opmerkingen
1-6 6 Métallurgique Gesloten goederenwagons[13]
1-35 35 Métallurgique Ballastwagens[13]
71-76 6 La Sambre Ketelwagens[13]
3 Tentwagon[13]
1 Bakwagon[13]
100 Vierassige ketelwagons[13]

Treinplannen

In november 2014 maakte de Surinaamse overheid bekend dat er gedetailleerde plannen zijn voor een nieuwe lijn van Paramaribo naar Onverwacht. Het door het Nederlandse bedrijf Strukton gemaakte voorstel betreft een lijn die van Paramaribo Poelepantje naar het zuiden loopt, met stations in Latour, Hannaslust, Welgedacht, twee haltes in Lelydorp, Bernharddorp en een terminus in Onverwacht. De geraamde bouwtijd zou 12 maanden zijn, en de kosten ongeveer 130 miljoen euro. In een tweede fase zou de lijn verlengd kunnen worden naar de luchthaven Zanderij.[16] Aan dit project werd niet begonnen (stand december 2019).

Varia

In 1923 publiceerde de Surinaamse onderwijzer en schrijver Richard O'Ferrall onder het pseudoniem Ultimus een satirische sleutelroman over de aanleg van de spoorlijn onder de titel Een Beschavingswerk, een sociaal- en economisch-politieke studie in romanvorm. De roman geeft een ironisch beeld van de megalomanie van overheden; de neerbuigende houding tegenover bosnegers en Indianen; de truttigheid van het koningshuis; en de idiotie van beschavingsmissies.

In 2002 verscheen een film over de spoorlijn, onder de titel De Goudlijn. In deze documentaire, gemaakt door de Nederlandse filmer Hans Hylkema in opdracht van de Humanistische Omroep, zijn ook oude zwartwitfilmbeelden van de spoorlijn verwerkt.

Zie ook

Zie de categorie Lawaspoorweg van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Landsspoorweg
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.

X

Wikiwand 2.0 is here 🎉! We've made some exciting updates - No worries, you can always revert later on