Milliarium - Wikiwand
For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Milliarium.

Milliarium

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Een mijlpaal uit 201, gevonden in Oostenrijk.
Een mijlpaal uit 201, gevonden in Oostenrijk.

Een milliarium (meervoud: milliaria) is een Romeinse mijlpaal.

Mijlpaal

De Romeinen waren niet alleen fanatieke wegenbouwers, ze markeerden de belangrijkste heirbanen met palen die consequent duizend passen ofwel mille passuum van elkaar verwijderd waren. Het woord voor de paal zelf kon worden gebruikt als homoniem voor de abstracte lengtemaat.

Ongetwijfeld waren er goedkope palen van hout, maar daar is niets over opgeschreven en niets over bekend. Alle milliaria die bewaard zijn gebleven, of teruggevonden door archeologen, zijn van steen, marmer als het wat mocht kosten, anders graniet, of wat er plaatselijk maar voorhanden was. De oudste hadden de vorm van een ronde pilaar of vierkante obelisk, later verschenen ook meer kubusachtige vormen in Romeins beton. Deze stenen mijlpalen werden geplaatst om de keizer te eren onder wiens gezag de weg was aangelegd of opgeknapt en waren in zekere zin een vorm van propaganda.

De inscriptie bevatte gewoonlijk een of meerdere van de volgende punten:

  • de afstand, uitgedrukt als een getal, soms met het prefix M.P. (mille passuum).
  • de plaatsen waartussen de weg was aangelegd;
  • de naam van wie de weg had aangelegd (en onderhield), en de keizer in wiens naam het werk was verricht.

In Keltische gebieden werd de afstand vaak niet in mijlen aangegeven, maar in leuga. Deze eenheid komt overeen met 1,5 Romeinse mijl.

De bekendste mijlpaal uit de oudheid stond in Rome, de Milliarium Aureum (Gouden Mijlpaal).

In Nederland gevonden mijlpalen

In Nederland zijn tot op heden twaalf Romeinse mijlpalen bekend:

Waarschijnlijk zijn veel meer Romeinse mijlpalen in het verleden hergebruikt als bouwmateriaal ("spolia"), zo beschreef Caspar Reuvens een fragment dat ingemetseld zat in een muur van de Sint-Nicolaaskapel in de Valkhof in Nijmegen. De in 1490 gevonden mijlpaal van Monster ontsnapte aan dit lot doordat mr. Hypolitus Persijn rond 1545 het exemplaar met monniken van klooster Sion (Rijswijk) ruilde tegen een beter exemplaar in marmer. Een derde mijlpaal in Nijmegen gevonden in 1751, die in de stadskroniek werd beschreven in 1784, is spoorloos.

  • Naaldwijk, 1490
    Naaldwijk, 1490
  • Beek-Ubbergen, 1629
    Beek-Ubbergen, 1629
  • Rimburg, 1810
    Rimburg, 1810
  • Eygelshoven, 1939
    Eygelshoven, 1939
  • Rijswijk, 1963
    Rijswijk, 1963
  • Wateringse Veld, 1997
    Wateringse Veld, 1997
  • Rijswijk, 2005
    Rijswijk, 2005

In België gevonden mijlpalen

Belgische mijlpalen zijn ontdekt in Buzenol, Péronnes en Tongeren.[1]

Het exemplaar van Buzenol werd gevonden in 1913, enkele kilometer ten zuiden van de weg Reims-Trier waarop het betrekking heeft. Buzenol lag in de civitas Treverorum. Het 85 cm lange stuk steen dat bewaard is, bevat slechts een fragmentarische tekst, die dankzij de tribunicia potestas een datering toelaat tussen 25 januari 44 en 24 januari 45. Keizer Claudius (41-54) is vermeld als opdrachtgever voor de aanleg.

Een kleine eeuw jonger is het miliarium van Péronnes, gevonden in 1979 op de grens van Binche en Morlanwelz. Dit gebied in de civitas Nerviorum lag op de noordelijke rand van de Chaussée Brunehaut, die van Bavay over Tongeren naar Keulen liep. De 210 cm hoge mijlpaal is volgens de inscripties gewijd aan keizer Antoninus Pius (138-161). Een ruwe datering omstreeks 139 is mogelijk op grond van de titel pater patriae.

Bijzonder is het Itinerarium van Tongeren, dat door de uitgebreide informatie meer is dan een gewone mijlpaal.

Zie ook

Voetnoten

{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Milliarium
Listen to this article