For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Wet van Hubble-Lemaître.

Wet van Hubble-Lemaître

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Fysische kosmologie
Een afbeelding van het heelal door het WMAP

Structuur formatie
Toekomst van het heelal
De wet van Hubble-Lemaître: de roodverschuiving geplot tegen de afstand voor een aantal sterrenstelsels
De wet van Hubble-Lemaître: de roodverschuiving geplot tegen de afstand voor een aantal sterrenstelsels

De wet van Hubble-Lemaître (voorheen; wet van Hubble[1]) is een wet, of zo men wil vuistregel, in de sterrenkunde, die stelt dat sterrenstelsels zich van elkaar verwijderen met een snelheid die evenredig is met hun onderlinge afstand.

Eenvoudiger gezegd: hoe verder de sterrenstelsels van onze aarde staan, hoe sneller ze zich van ons verwijderen. 'Wet' is misschien een wat sterke uitdrukking voor deze regel, omdat bijvoorbeeld de Andromedanevel zich juist naar het melkwegstelsel toe beweegt. Niettemin gaat de wet beter op naarmate de afstanden waar het om gaat groter worden.

Oorsprong van de wet

Edwin Hubble formuleerde de wet in 1929, twee jaar nadat Georges Lemaître dit deed. Hubble ontdekte de wet door de roodverschuiving van het lichtspectrum van het licht van de sterrenstelsels te verklaren door het dopplereffect. Hubble zette de berekende snelheid volgens het dopplereffect uit tegen de afstand van de sterrenstelsels, en vond een lineair verband tussen snelheid en afstand. De constante die deze lineaire relatie uitdrukt, is de hubbleconstante. De oorspronkelijk door Hubble bepaalde waarde was 500 km/s/Mpc, door een onderschatting van de onderlinge afstanden[2]. Tijdens de dertigste algemene vergadering van de IAU[3] werd de naam van de wet gewijzigd in; wet van Hubble-Lemaître.

Formulering van de wet

De wet kan in een eenvoudige formule worden uitgedrukt:

Hierin is

de hubbleconstante uitgedrukt in km/s/Mpc,
de afstand tot de aarde in megaparsec of Mpc (1 Mpc is ongeveer 3,26 miljoen lichtjaar) en
de snelheid (in km/s) waarmee het sterrenstelsel zich van ons verwijdert.

Het bepalen van de hubbleconstante is een lastige zaak omdat de afstandsbepaling in het heelal gecompliceerd is.

Waarde van de hubbleconstante

Verschillende bepalingen van de hubbleconstante sinds het jaar 2000
Verschillende bepalingen van de hubbleconstante sinds het jaar 2000

De waarde van de hubbleconstante is lang een strijd geweest tussen Gérard de Vaucouleurs, die een waarde van 100 km/s/Mpc bepaalde, en Allan Sandage, die de waarde op 50 km/s/Mpc bepaalde. Het Hubble key project heeft de bepaling van de waarde aanzienlijk verbeterd. Een goede bepaling van de hubbleconstante is gepubliceerd in mei 2001 en bedraagt 72 ± 8 km/s/Mpc. Ook WMAP geeft 71 km/s/Mpc. Maar is recentelijk bijgesteld naar 72 ± 4 km/s/Mpc oftewel iets minder grote onnauwkeurigheid.

Zelfs in het eenvoudige geval dat sterrenstelsels een constante snelheid hebben, is de hubbleconstante tijdafhankelijk, namelijk afnemend. Bovendien zou men veronderstellen dat ten gevolge van de gravitatie de snelheden afnemen. Anderzijds is er de theorie van de versnelde uitdijing van het heelal.

De leeftijd van het heelal en de hubbleconstante

De hubbleconstante wordt meestal gegeven in kilometer per seconde per megaparsec (km/s/Mpc) en heeft dus de dimensie 1/tijd. Het omgekeerde van de hubbleconstante, heet de hubbletijd: de leeftijd die het heelal zou hebben als het altijd aan het uitzetten zou zijn geweest met de snelheid waarmee het nu uitzet.

Als men ervan uitgaat dat de snelheden van de sterrenstelsels gelijk blijven in de tijd, dan geldt: en als men deze formule in de wet van Hubble invult is het resultaat:

,

waarin de Hubbletijd is, de tijd die verlopen is sinds de oerknal. Dit geeft een waarde van 13,6 ± 0,8 miljard jaar.

Bij een versnelling van de uitdijing, dus en , zou het heelal ouder zijn.

De hubbleconstante is moeilijk te bepalen

  • Voor verafgelegen sterrenstelsels meet men de roodverschuiving van het licht dat miljoenen jaren geleden uitgestraald werd, welke men uitzet tegen de nu gemeten afstand.

Toepassing van de hubbleconstante

Waar de hubbleconstante meestal voor gebruikt wordt, is voor het bepalen van de afstand tot een bepaald sterrenstelsel. Als uit de roodverschuiving bekend is hoe snel het zich van ons af beweegt, is eenvoudig te berekenen hoe ver het sterrenstelsel van ons af staat.

Referenties

{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Wet van Hubble-Lemaître
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.