Als
Z Wikipedii, wolnej encyclopedia
Als (w Polsce używa się także niemieckiej nazwy Alsen) – wyspa w Danii, w cieśninie Mały Bełt (Morze Bałtyckie), między Półwyspem Jutlandzkim a wyspą Fionia.
![]() |
Ten artykuł dotyczy wyspy w Danii. Zobacz też: miasto w Danii. |
Kontynent | |||
---|---|---|---|
Państwo | |||
Akwen | |||
Powierzchnia |
312[1] km² | ||
Populacja (2017) • liczba ludności • gęstość |
| ||
![]() | |||
![]() | |||
| |||
|
- powierzchnia: 312 km²[1]
- ludność: 50,0 tys. (I 2017 r.)[2]
- główne miasta: Sønderborg (27,83 tys.), Nordborg (5,97 tys.) i Augustenborg (3,25 tys.)[2][1]
- najwyższy punkt: wzgórze Højeberg, 81 m n.p.m.[1]
Wyspa jest połączona dwoma mostami[1] z Półwyspem Jutlandzkim, komunikacja promowa do Fionii. Znajduje się tu też port lotniczy (na półwyspie Kær[1]).
Podstawą gospodarki na wyspie Als jest rybołówstwo, uprawa pszenicy i jęczmienia oraz hodowla bydła i trzody chlewnej[3]. Na wyspie rozwinął się przemysł maszynowy, włókienniczy, skórzany oraz spożywczy[3].
W dniach 14–18 grudnia 1658 sprzymierzone siły brandenbursko-cesarsko-polskie, wspierające Danię podczas II wojny północnej, przeprowadziły operację desantową. 14 grudnia oddział piechoty zajął przyczółek, na którym następnie wylądowała jazda Stefana Czarnieckiego, przeprawiwszy się przez szeroką na ok. 500 m cieśninę na łodziach, holując płynące konie[potrzebny przypis]. Desant zdobył wyspę zajętą przez Szwedów. Wydarzenie to zostało upamiętnione w Mazurku Dąbrowskiego.
W latach 1864–1866 wyspa była zajęta przez Cesarstwo Austriackie, a następnie przez Królestwo Prus. Od 1920 wyspa należy ponownie do Danii[4].
Wykres liczby ludności Als na przestrzeni ostatnich 90 lat[5]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/pl/timeline/8bepxtyn2yn1j168yd9tk4urnaikp3q.png)
- cieśnina Als
- wyspy Danii
- Cieśniny Duńskie
- Als. W: John Jedbo, Lars Serritslev: Danmark fra A til Å. Wyd. 1. Kopenhaga: Gyldendal, 2004, s. 12. ISBN 978-87-02-02581-1. (duń.).
- Statistikbanken [online], statistikbanken.dk [dostęp 2018-02-26].
- Als, [w:] Encyklopedia PWN [dostęp 2021-05-23].
- Encyklopedia Popularna PWN, wydanie XXV, Warszawa 1997.
- Jan ChryzostomJ.Ch. Pasek Jan ChryzostomJ.Ch., Pamiętniki, RomanR. Pollak (oprac.), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1987, ISBN 83-06-01577-0, OCLC 69531193.brak strony (książka)
- PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, ISBN 83-01-13506-9