For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Bezpieczeństwo żywności.

Bezpieczeństwo żywności

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Bezpieczeństwo żywności(ang. food safety) – ogół koniecznych do spełnienia warunków i działań, które muszą być podjęte podczas wszystkich etapów procesu produkcji żywności i obrotu handlowego żywnością, celem zapewnienia bezpieczeństwa życia i zdrowia konsumentów[1].

Termin „bezpieczeństwo żywnościowe” został wprowadzony przez Konferencję Żywnościową FAO w 1974 roku[2]. W 1996 roku podczas Szczytu Żywnościowego Świata uchwalono deklarację w sprawie światowego bezpieczeństwa żywnościowego i sformułowano pojęcie bezpieczeństwa żywnościowego, rozumianego jako działania na szczeblu państwowym. Z treści tej deklaracji wynika, że obowiązkiem każdego państwa jest przyjęcie odpowiedniej strategii, która pozwoli osiągać cele zapewniające bezpieczeństwo żywnościowe.

 W 2000 r. opracowano Białą Księgę o bezpieczeństwie żywności[3]. Wprowadziła ona konieczność podawania informacji dla konsumenta poprzez unormowanie kwestii etykietowania i reklamy. W 2011 r. powstało rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności.

W Polsce w 2006 roku opublikowano zharmonizowaną z wymogami Unii Europejskiej ustawę o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Ustawa ta jest głównym dokumentem prawnym, odnoszącym się do ustawodawstwa żywnościowego. Obecnie obowiązujący jednolity tekst w/w ustawy ogłoszono 8 października 2020 r[4].

Systemy zarządzania jakością i bezpieczeństwem żywności

Kształtowanie jakości i bezpieczeństwa żywności wymaga dokładnej kontroli, która jest możliwa dzięki stworzeniu systemów zarządzania jakością i bezpieczeństwem żywności. Systemy te dotyczą kontroli żywności na wszystkich etapach jej produkcji, tj. od producenta do konsumenta. Należą do nich m.in.[5]:

Dobra Praktyka Produkcyjna (GMP)

 Osobny artykuł: Dobra Praktyka Produkcyjna.

Dobra Praktyka Higieniczna (GHP)

 Osobny artykuł: Dobra Praktyka Higieniczna.

Dobra Praktyka Rolnicza (GAP)

 Osobny artykuł: Dobra Praktyka Rolnicza.

System HACCP

 Osobny artykuł: HACCP.

Norma ISO 9001

 Osobny artykuł: ISO 9001.

Międzynarodowy Standard Żywności (IFS)

 Osobny artykuł: International Food Standard.

Zrzeszenie Sprzedawców Brytyjskich (BRC)

 Osobny artykuł: BRC.

Zagrożenia bezpieczeństwa żywności

Zagrożenia bezpieczeństwa żywności to przede wszystkim różnego rodzaju jej zanieczyszczenia i modyfikacje[6][7][8].

 Zanieczyszczenia chemiczne żywności

Zanieczyszczenia fizyczne żywności

Zanieczyszczenia mikrobiologiczne żywności

Zanieczyszczenia radiologiczne

Zanieczyszczenia radiologiczne w żywności są wynikiem stosowania surowców roślinnych i zwierzęcych pochodzących z terenów na których wystąpiło skażenie radioaktywne. Do najważniejszych skażeń tego typu należą: stront-90, cez-137, jod-131 i pluton-239. Radioaktywne izotopy mogą wnikać do organizmu człowieka i zwierząt przez układ oddechowy, przewód pokarmowy oraz w mniejszym stopniu przez skórę.  

Zanieczyszczenia środowiska  

Modyfikacje genetyczne żywności  

Sposoby eliminacji zagrożeń bezpieczeństwa żywności

Za zapewnienie bezpieczeństwa oraz jakości zdrowotnej żywności odpowiedzialne są wszystkie ogniwa łańcucha żywnościowego[9]. Bezpośrednimi uczestnikami tego łańcucha są:

  • producenci płodów rolnych i pasz,
  • przetwórcy,
  • hurtownicy i sprzedawcy detaliczni,
  • ośrodki usług żywieniowych i cateringowych,
  • bezpośredni konsumenci.

Do pośrednich uczestników łańcucha zalicza się:

  • producentów dodatków do żywności i leków weterynaryjnych,
  • producentów nawozów, opakowań i środków do mycia i dezynfekcji maszyn i urządzeń,
  • firmy sprzątające i dezynfekujące infrastrukturę w zakładach produkcyjnych,

Skuteczna walka z zagrożeniami bezpieczeństwa żywności podczas jej produkcji i obrotu oraz prawidłowa realizacja żywienia polega na[6]:

  • edukacji poszczególnych podmiotów łańcucha żywnościowego,
  • stałym egzekwowaniu odpowiednich zachowań dotyczących higieny podczas produkcji i obrotu żywności oraz jej przygotowywania do spożycia,
  • całościowej realizacji zasad Dobrej Praktyki Produkcji (GMP) oraz Dobrej Praktyki Higienicznej (GHP) w odniesieniu do wszystkich etapów procesu produkcji żywności oraz jej obrotu łącznie z transportem i magazynowaniem surowców oraz półproduktów żywnościowych.

Nadzór nad bezpieczeństwem żywności

Instytucje działające w Polsce

W Polsce powołane są cztery urzędowe instytucje sprawujące bezpośrednią kontrolę nad bezpieczeństwem żywności. Dokonują one kontroli zgodności działań danego podmiotu z przyjętymi kryteriami oraz usuwają uchybienia i wprowadzają zmiany usprawniające.

Państwowa Inspekcja Sanitarna,

Inspekcja Weterynaryjna,

 Osobny artykuł: Inspekcja Weterynaryjna.

Inspekcja Handlowa,

 Osobny artykuł: Inspekcja Handlowa.

Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych

Instytucje działające w skali globalnej

W skali globalnej nadzór nad bezpieczeństwem żywności sprawują:  

Organizacja ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO)

 Osobny artykuł: FAO.

Komisja Kodeksu Żywnościowego

 Osobny artykuł: Codex Alimentarius.

Europejski Urząd Bezpieczeństwa Żywności (EFSA)

 Osobny artykuł: EFSA.

System Wczesnego Ostrzegania o Niebezpiecznej Żywności i Paszach (RASFF)

 Osobny artykuł: System Wczesnego Ostrzegania o Niebezpiecznej Żywności i Paszach.

Przypisy

  1. Antoni Rutkowski, Renata Gasparska, Henryk Piesiewicz, Stosowanie dozwolonych substancji dodatkowych w piekarstwie, cukiernictwie i ciastkarstwie, Konin: Hortimex, 2006, s. 16, ISBN 83-923335-0-0, OCLC 749905395.
  2. http://www.fao.org/home/en/
  3. Biała Księga o bezpieczeństwie żywności z 2000 r., COM (1999), 719, def. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=LEGISSUM%3Al32041&from=EN
  4. Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia z 2006 (tekst jednolity) http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20061711225/U/D20061225Lj.pdf
  5. Dzwolak W., Doskonalenie systemów zarządzania bezpieczeństwem żywności, „Przemysł Spożywczy” 2011, 2, s. 6-11.
  6. a b Sitarz S, Janczar-Smuga M. Współczesne zagrożenia bezpieczeństwa żywności, możliwości ich kontroli oraz eliminacji. Nauki Inżynierskie i Technologie. 2012., 2 (5), s. 68–93.
  7. Godela A., Lewańska M. i in. Bezpieczeństwo żywności w Polsce – przegląd najważniejszych zagadnień. Technika, Informatyka, Inżynieria Bezpieczeństwa, 2016 t. IV, s.183–193.
  8. Bezpieczeństwo żywności, Komisja Europejska - European Commission [dostęp 2020-11-18] (pol.).
  9. Górecka A., Jakość i bezpieczeństwo żywności (zagrożenia bezpieczeństwa żywności), „Przemysł Spożywczy” 2010, 1, s. 46-47.
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Bezpieczeństwo żywności
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.