Brisbane - Wikiwand
For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Brisbane.

Brisbane

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Ten artykuł dotyczy miasta w Australii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Brisbane
Herb Flaga
Państwo  Australia
Stan  Queensland
Powierzchnia 15 842[1] km²
Populacja (2019)
• liczba ludności
• gęstość

2 514 184[2]
156 os./km²
Nr kierunkowy 0721
Położenie na mapie Australii
Mapa konturowa Australii, blisko prawej krawiędzi znajduje się punkt z opisem „Brisbane”
Położenie na mapie Queenslandu
Mapa konturowa Queenslandu, w prawym dolnym rogu znajduje się punkt z opisem „Brisbane”
Ziemia27°28′S 153°02′E/-27,466667 153,033333
Strona internetowa
Portal Australia

Brisbane (wym. [ˈbrɪzbən]) – miasto w Australii położone nad Pacyfikiem, stolica stanu Queensland. Jest trzecim co do wielkości miastem Australii i Oceanii z liczbą ludności wynoszącą 2,5 mln mieszkańców, mieszka w nim ok. 10% populacji państwa[2]. Wraz z miastami satelickimi Gold Coast, Sunshine Coast i Toowoomba tworzy region i aglomerację South East Queensland[3][4][5] zamieszkiwaną przez 3,5 mln osób. Miasto leży w strefie klimatu subtropikalnego, z całorocznym okresem z letnimi temperaturami, w centrum miasta temperatury w dzień wahają się od 22 °C w lipcu do około 30 °C w styczniu[6].

Jest metropolią o znaczeniu globalnym[7][8], a także ważnym ośrodkiem handlowym, naukowym (kilka uniwersytetów) i kulturalnym (muzea, galeria sztuki). Brisbane jest ośrodkiem przemysłu rafineryjnego, gumowego, stoczniowego i maszynowego. Odbywało się tu wiele znaczących wydarzeń kulturalnych, politycznych, gospodarczych i sportowych, m.in. Igrzyska Wspólnoty Narodów (Commonwealth Games) w 1982 r., wystawa światowa Expo ’88(ang.), Igrzyska Dobrej Woli w 2001 r, szczyt G20 w 2014 roku[9]. Trwają rozmowy pomiędzy Australijskim Komitetem Olimpijskim(ang.) i Międzynarodowym Komitetem Olimpijskim na temat potencjalnego odbycia się Letnich Igrzysk Olimpijskich 2032(ang.) w Brisbane[10].

W mieście znajduje się polski konsulat honorowy[11].

Brisbane zostało nazwane "Australia's hippest city" (najmodniejszym australijskim miastem)[12].

Geografia

Położenie

Brisbane leży na wschodnim wybrzeżu, nad Morzem Koralowym Oceanu Spokojnego[13]. Duża część metropolii leży bezpośrednio nad Zatoką Moreton, u ujścia rzeki Brisbane. Położone jest w centralnej części regionu i aglomeracji South East Queensland. Metropolia graniczy bezpośrednio od północy z Sunshine Coast (333 436 mieszkańców), a od południa z Gold Coast (581 730 mieszkańców), choć od centrum biznesowego do śródmieść tych miast jest kilkadziesiąt kilometrów[14]. Oddalony jest o 733 km na północ od Sydney.

Od wschodu, wzdłuż pacyficznego wybrzeża położone są wyspy: Bribie, Moreton, North Stradbroke Island i South Stradbroke Island, natomiast w zatoce położone są wyspy: Russell Island(ang.), Karragarra Island(ang.), Macleay Island(ang.), Lamb Island(ang.), Coochiemudlo Island(ang.), Peel Island(ang.) i mniejsze wysepki.

Aglomeracja od strony zachodniej, północno-zachodniej i południowo-zachodniej jest otoczona kilkoma pasmami górskimi Wielkich Gór Wododziałowych. Od strony południowo-zachodniej położone są pasma: Main Range, Tweed Range(ang.), McPherson Range i Teviot Range(ang.) zgrupowane pod nazwą Scenic Rim(ang.). Od strony północno-zachodniej położone są pasma, mi.n.: D'Aguilar Range(ang.), Conondale Range(ang.); natomiast na samej północy aglomeracji znajdują się pasma, m.in.: Glass House Mountains(ang.) oraz Blackall Range(ang.). W bliskim sąsiedztwie centrum miasta położone jest pasmo Taylor Range(ang.).

Podział administracyjny

Brisbane tak jak inne największe miasta Australii zostało zdefiniowane przez Australijski Urząd Statystyczny. Podstawowa metropolia jest oznaczona jako Capital City Statistical Division[15]. Podzielona jest na 5 jednostek administracyjnych (tzw. local government areas, LGA): City of Brisbane(ang.), Moreton Bay Region, Logan City(ang.), City of Ipswich(ang.) i Redland City(ang.)[16] mających ponad 2,4 mln mieszkańców i powierzchnię 5974 km², przy gęstości zaludnienia 408 os./km². Cała metropolia jest oznaczona jako Greater Capital City Statistical Area (GCCSA), nazywana również "Greater Brisbane"[17][15]. Złożona jest 8 samorządów lokalnych, które oprócz pięciu powyższych obejmuje również słabo zaludnione Scenic Rim Region(ang.), Somerset Region(ang.) i część Lockyer Valley Region(ang.)[15][18][19]. Każda z tych ośmiu jednostek administracyjnych jest podzielona na osiedla / przedmieścia (suburbs(ang.)). Najwięcej, bo 197 osiedli wchodzi w skład City of Brisbane[20]. Cała metropolia ma ponad 2,5 mln mieszkańców i powierzchnię 15 842 km²[1].

Local government area Ludność[21] (2019) Powierzchnia Gęstość zaludnienia Capital
City
Statistical
Division
Greater
Capital
City
Statistical
Area
City of Brisbane(ang.) 1 253 982 1343 km² 934 os./km²
Moreton Bay Region 469 465 2042 km² 230 os./km²
Logan City(ang.) 334 358 958 km² 349 os./km²
City of Ipswich(ang.) 222 307 1094 km² 203 os./km²
Redland City(ang.) 158 815 537 km² 296 os./km²
Razem 2 438 927 5974 km² 408 os./km²
Scenic Rim Region(ang.) 43 123 4243 km² 10 os./km²
Somerset Region(ang.) 26 219 5373 km² 5 os./km²
Lockyer Valley Region(ang.) (część) 5 915 252 km² 23 os./km²
Razem 2 514 184 15 842 km² 158 os./km² Mapa metropolii Brisbane (info)

Klimat

Brisbane leży w strefie klimatu subtropikalnego[22][23], z całorocznym okresem z letnimi temperaturami. Średnia temperatura roczna wynosi 26 °C w ciągu dnia i 16 °C w nocy. Najchłodniejszym miesiącem jest lipiec ze średnią temperaturą około 21-22 °C w dzień i 9-10 °C w nocy. Najcieplejszymi miesiącami są styczeń i luty ze średnią temperaturą 29-30 °C w dzień i 21 °C w nocy. Średnia opadów w skali roku wynosi od ok. 800 mm za zachodnich obrzeżach do ok. 1000 mm na wybrzeżu, najobfitszy w opady jest okres od grudnia do lutego[6][24].

Średnia temperatura i opady dla Brisbane (port lotniczy Brisbane, 27°23′30,0″S 153°07′45,0″E/-27,391667 153,129167)
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Średnie temperatury w dzień [°C] 29.2 29.1 28.0 26.0 23.6 21.3 21.0 22.0 24.2 25.4 27.0 28.2 25,4
Średnie dobowe temperatury [°C] 25.3 25.2 23.9 21.3 18.3 16.1 15.1 16.0 18.6 20.6 23.6 24.2 20,6
Średnie temperatury w nocy [°C] 21.4 21.2 19.8 16.5 13.0 10.8 9.2 9.8 12.9 15.8 18.3 20.2 15,7
Opady [mm] 126 135 112 73 98 68 28 37 33 75 91 120 1016
Średnia liczba dni z opadami 12.1 12.7 13.5 10.7 9.6 9.0 6.8 5.2 6.0 8.7 10.3 11.5 116
Średnie usłonecznienie (w godzinach) 267 235 233 237 239 198 239 270 267 270 273 264 2989
Źródło: Bureau of Meteorology[24] (liczba dni z opadami dla wartości 0,1 mm, wysokość 5 m n.p.m., nad zatoką, 1994-2020)
Średnia dobowa temperatura morza (°C)[27]
Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Rok
26,3 27,2 26,5 25,5 24,1 22,6 21,6 21,4 22,0 22,9 24,5 25,7 24
Brisbane z lotu ptaka, widoczna meandrująca rzeka Brisbane
Brisbane z lotu ptaka, widoczna meandrująca rzeka Brisbane
Brisbane widziane „z lotu ptaka”
Brisbane widziane „z lotu ptaka”
Brisbane nocą
Brisbane nocą

Demografia

Brisbane jest bardzo szybko rozwijającym się miastem. W latach .70 XX wieku populacja przekroczyła milion mieszkańców, w pierwszych latach XXI wieku populacja przekroczyła 2 miliony mieszkańców. W 2019 roku populacja miasta przekroczyła 2,5 mln mieszkańców[2]. Obecny wzrost demograficzny jest na poziomie 2% rocznie, corocznie przybywa 50 000 nowych mieszkańców czyli ok. 500 000 nowych mieszkańców na dekadę[2]. W alomeracji South East Queensland, której Brisbane jest głównym ośrodkiem miejskim, w ciągu najbliższych 3 dekad, populacja ma zwiększyć się z 3,5 mln do 5,5 mln mieszkańców dzięki osiedlaniu się ludności na rozległych przedmieściach[28].

    Liczba mieszkańców w latach 1831–2019.
    Źródło: Australian Bureau of Statistics[29][30][31]

Gospodarka

Centrum biznesowe w Brisbane

Brisbane jest notowane w dwóch rankingach metropolii o znaczeniu globalnym. W rankingu Globalization and World Cities Research Network(ang.) 2020 zostało oznaczone jako metropolia światowa drugiej kategorii – beta+[7]. Metropolia wykazuje tendencję wzrastającą, 12 lat wcześniej – w 2008 roku, klasyfikowana była w trzeciej kategorii – gamma[32]. W rankingu Schroders Global Cities Index 2019(ang.), Brisbane zajęło 30 miejsce na świecie, zaraz za Tokyo[8].

Produkt miejski brutto Brisbane – według danych Brookings Institution – wyniósł w 2014 roku 96,6 mld dolarów amerykańskich[33]. Produkt miejski brutto według danych SGS Economics and Planning wyniósł w 2016 roku 158 mld dolarów australijskich (120,6 mld dolarów amerykańskich)[34]. Natomiast produkt miejski brutto według danych SGS Economics and Planning wyniósł w 2018 roku 177 mld dolarów australijskich co stanowi 9,3% produktu krajowego brutto Australii[35]. Produkt miejski brutto na osobę wyniósł w 2015 roku 67 300 dolarów australijskich[36]. Bezrobocie w pierwszym kwartale 2019 roku wynosiło 5,5%[37].

W rankingu Mercer(ang.) dotyczącego jakość życia, Brisbane w 2019 roku uplasowało się na 35 miejscu na świecie, zaraz za San Francisco, 7 miejsc przed Londynem, 47 miejsc przed Warszawą[38]. Metropolia wykazuje tendencję wzrastającą, jakość życia w mieście gwałtowanie się podnosi, 11 lat wcześniej – w 2008 roku klasyfikowana była na 49 miejscu na świecie[39]. W rankingu Monocle(ang.) w 2019 roku, Brisbane uplasowało się na 23 miejscu na świecie, wyprzedzając norweskie Oslo[40]. Tu również metropolia wykazuje tendencję wzrastającą, przed 2016 rokiem nie była klasyfikowana w grupie pierwszych 25 miast świata[41]. W rankingu Economist Intelligence Unit, Brisbane w 2021 roku weszło do pierwszej 10-tki miast na świecie[42].

Odbyły się tu międzynarodowe wydarzenia polityczne i gospodarcze np. wystawa światowa Expo ’88 oraz szczyt G20 w 2014 roku[9].

Głównymi centrami kongresowymi w mieście są Brisbane Convention & Exhibition Centre(ang.) oraz Royal International Convention Centre, największym obszarem wystawowym jest Brisbane Showgrounds(ang.), natomiast największą halą widowiskowo-sportową jest Brisbane Entertainment Centre(ang.).

Brisbane jest dużym australijskim centrum produkcji lotniczej. Znajduje się tu fabryka Airbus Group Australia Pacific (dawniej jako Australian Aerospace Ltd.) produkująca m.in. australijskie wersje europejskich śmigłowców NHI NH90 oraz Eurocopter Tiger, jak również struktury kompozytowe dla innych produktów Airbus[43][44][45]. Położone są tu również zakłady Boeinga: Boeing Australia(ang.)[46]. Znajdują się tu również różne zakłady motoryzacyjne np. Denning Manufacturing(ang.), Custom Bus(ang.) czy Coach Design(ang.), jak również jeden z ośrodków producenta pojazdów wojskowych: General Dynamics Land Systems–Australia(ang.).

W mieście swoją siedzibę ma wytwórnia filmowa Screen Queensland Studios(ang.), która wraz z Village Roadshow Studios(ang.) w mieście satelickim Gold Coast odpowiada za większość produkcji filmowej w stanie Queensland.

Historia

Przed przybyciem Europejczyków tereny dzisiejszego Brisbane były zamieszkiwane przez aborygeńskie plemiona Turrbal i Jagera. Nazywali oni ten obszar Mian-jin, tzn. „miejsce o kształcie kolca”. W 1770 roku kapitan James Cook płyną wzdłuż wybrzeża Queensland z botanikiem Josephem Banksem; pojawiają się nazwy Cape Moreton, Point Lookout i Glass House Mountains. W 1823 r. porucznik brytyjskiej marynarki John Oxley zbadał dolinę bezimiennej wówczas rzeki, uchodzącej do Zatoki Moreton. Nowo odkrytym miejscem zainteresował się ówczesny gubernator Nowej Południowej Walii, sir Thomas Brisbane. W następnym roku założono tu kolonię karną dla zesłańców (Redcliffe Point nad Zatoką Moreton). Inspektorzy odwiedzający kolonię protestowali wielokrotnie przeciwko wykorzystaniu miejsca o tak dobrym klimacie, doskonałym położeniu i bogatym zapleczu gospodarczym (lasy, pastwiska, dostatek słodkiej wody) w charakterze miejsca zesłań. Ostatecznie w 1839 roku zlikwidowano kolonię dla zesłańców. W 1843 r. rozpoczęła się sprzedaż działek dla osadników, którzy założyli tu osadę nazwaną na cześć gubernatora T. Brisbane’a. Po trzech latach liczyła ona już 900 mieszkańców i posiadała własną gazetę „Moreton Bay Courier”[47].

W latach 40. w całej wschodniej Australii wystąpiły masowe epidemie bydła. Powstała pierwsza linia okrętowa do transportu wyrobów garbarskich do Sydney. Zaczęli przybywać kolejni emigranci z Anglii. Szczególnie istotne było przypłynięcie statku „Fortitude”, który przywiózł kilkaset osób, głównie rzemieślników. Założyli oni własne osiedle Fortitude Valley – obecnie dzielnica Haymarket w Brisbane[47]. We wrześniu 1859 r. licząca już 5 tys. mieszkańców miejscowość otrzymała prawa miejskie. Trzy miesiące później, po oddzieleniu Queensland od Nowej Południowej Walii, zostało ono stolicą nowego stanu. Pod koniec XIX w. Brisbane liczyło ponad 100 tys. mieszkańców, po zakończeniu I wojny światowej – już przeszło 200 tys.

Brisbane odgrywało ważną rolę w czasie II wojny światowej, kiedy podczas walk z Japonią na południowo-zachodnim Pacyfiku było siedzibą sztabu generalnego generała D. MacArthura. Nastąpił wówczas znaczny rozwój portu i strefy przemysłowej, pracującej na rzecz armii. W 1960 r. Brisbane obejmowało teren 971 km² i liczyło 543 tys. mieszkańców[47].

W 1974 oraz 2011 miasto zostało zalane przez powódź[48].

Transport

Transport kolejowy

Tilt Train na dworcu kolejowym Roma Street
Tilt Train na dworcu kolejowym Roma Street

W Brisbane rozpoczyna swój bieg linia kolejowa North Coast (Queensland)(ang.) o długości 1680 km łącząca najważniejsze stanowe ośrodki miejskie położone na północ od miasta, w tym Sunshine Coast, Gladstone, Rockhampton, Mackay, Townsville oraz Cairns. Tą trasą przebiega również połączenie kolejowe Spirit of Queensland(ang.), obsługiwane przez kolej dużych prędkości Tilt Train(ang.) (rekord prędkości to 210 km/h[49], jednakże standardowa prędkość wynosi 160 km/h). Trasa na zachód obsługiwana jest przez połączenie The Westlander(ang.) (do Charleville). Dla kierunku północno-zachodniego istnieje połączenie Spirit of the Outback(ang.) (do Longreach). Głównym stanowym operatorem kolejowym obsługującym powyższe połączenia jest Queensland Rail(ang.), z siedzibą w Brisbane. Poprzez linię kolejową North Coast (Nowej Południowej Walii)(ang.), istnieje połączenie kolejowe do Sydney, położonego 733 km na południe. Połączenie obsługiwane jest przez operatora kolejowego NSW TrainLink(ang.). Ta trasa kolejowa ma łącznie 988 km długości, średnia prędkość pociągu na tej trasie to 73 km/h, obecny czas przejazdu oscyluje na poziomie 13,5 godziny[50]. Istnieją plany budowy kolei dużych prędkości na tym odcinku.

Systemem kolei aglomeracyjnej jest Queensland Rail City(ang.) nazywana również Citytrain. Obsługuje 13 linii kolejowych: Airport(ang.), Beenleigh(ang.), Caboolture(ang.), Cleveland(ang.), Doomben(ang.), Exhibition(ang.), Ferny Grove(ang.), Gold Coast(ang.), Ipswich & Rosewood(ang.), Redcliffe Peninsula(ang.), Shorncliffe(ang.), Springfield(ang.), Sunshine Coast(ang.).

W mieście działa łącznie sto kilkadziesiąt stacji kolejowych(ang.). Głównym dworcem jak również stacją węzłową jest Roma Street(ang.) w centrum biznesowym.

Transport drogowy

Brisbane przecina rozbudowana sieć dróg stanowych, jak również autostrad miejskich i międzymiastowych. Przebiega tędy szlak Highway 1 przebiegający dookoła Australii, łączący ze sobą wszystkie stolice stanów.

Występują tu również lokalne, miejskie autostrady np. Ipswich Motorway (M2/M7)(ang.), Gympie Arterial Road(ang.) (M3), Gateway Motorway(ang.), Port of Brisbane Motorway(ang.) (M4), Inner City Bypass(ang.), Western Freeway(ang.), Centenary Motorway(ang.). Riverside Expressway(ang.) to specjalna trasa o długości 2 km w centrum biznesowym Brisbane.

Brisbane ma również dużą sieć głównych tuneli drogowych pod obszarem metropolitalnym, znaną jako sieć TransApex(ang.), która obejmuje tunele takie jak Clem Jones Tunnel(ang.) (4,6 km), Airport Link(ang.) czy Legacy Way(ang.). To trzy najdłuższe tunele drogowe w Australii.

Transport miejski

Przystanek autobusowy przy drodze dedykowanej tylko dla autobusów (busways)
Przystanek autobusowy przy drodze dedykowanej tylko dla autobusów (busways)

Brisbane i jego aglomeracja ma rozbudowaną sieć transportu publicznego, która obejmuje:

  • sieć autobusową różnych operatorów, z której korzysta 70 milionów pasażerów rocznie[51]. Obejmuje ona m.in. 27 km oddzielnych korytarzy tzw. busways(ang.) dedykowanych tylko dla autobusów (bus rapid transit).
  • kolej aglomeracyjną Queensland Rail City(ang.) (Citytrain), z której korzysta średnio 54 miliony pasażerów rocznie[52]
  • promy rzeczne obsługiwane przez RiverCity Ferries(ang.): 22 promy CityCat, 1 prom CityFerries i 5 promów KittyCats[53]

System transportu miejskiego jest koordynowany przez TransLink(ang.), zapewnia ujednolicony system biletowy i elektroniczny system płatności znany jako go card(ang.). W mieście działa również usługa o nazwie NightLink(ang.), oferująca nocne połączenia w weekendy.

W latach 1951–1969 funkcjonowały trolejbusy w Brisbane(ang.). W latach 1885–1969 funkcjonowały tramwaje w Brisbane, obecnie sieć tramwajowa funkcjonuje pod nazwą G:link tylko w mieście satelickim Gold Coast. W 2023 roku, w mieście ma zostać uruchomione Brisbane Metro(ang.), szybki autobusowy system transportowy (autobusy dwu-przegubowe(ang.)) a także w 2024 roku ma zostać uruchomiona podziemna kolej szynowa Cross River Raily(ang.).

W Brisbane działają trzy firmy taksówkarskie: Yellow Cabs (których pojazdy są pomalowane na pomarańczowo), Black and White Cabs oraz 13Cabs. Wszystkie trzy firmy oferują usługi w ramach tego samego systemu opłat (regulowanego przez rząd stanowy Queensland). Mogą odbierać pasażerów z dowolnego miejsca w aglomeracji. Oprócz standardowych taksówek, obie oferują Maxi-Taxis zaprojektowane dla maksymalnie 10 osób i przystosowane dla osób niepełnosprawnych a także samochody luksusowe (Silver Service w Yellow Cabs, Business Class w Black and White Cabs).

W mieście działa publiczny system wypożyczania rowerów pod nazwą CityCycle, który obejmuje 2000 rowerów i 150 stacji dokujących. Z systemu korzysta ok. 4 mln osób rocznie[54].

Transport lotniczy

Miasto jest obsługiwane przez międzynarodowy port lotniczy Brisbane, oddalony ok. 12 km od centrum biznesowego. W 2019 roku obsłużył 24 mln pasażerów, z czego 17,5 mln to pasażerowie krajowi, a 6,5 mln to pasażerowie zagraniczni[55]. Jest to trzeci co do wielkości port lotniczy w Australii i Oceanii.

Innymi portami lotniczymi w aglomeracji są:

  • port lotniczy Gold Coast, położony 90 km na południe od centrum miasta, szósty co do wielkości port lotniczy w kraju, w 2019 roku obsłużył 6,5 mln pasażerów[55]
  • port lotniczy Sunshine Coast(ang.), 90 km na północ od centrum miasta, w 2019 roku obsłużył 1,3 mln pasażerów[55]
  • port lotniczy Toowoomba Wellcamp(ang.), 120 km na zachód od centrum miasta, w 2019 roku obsłużył 110 357 pasażerów[55].

Te cztery porty lotnicze w regionie, w 2019 roku obsłużyły łącznie 31 885 424 pasażerów[55].

Korytarz lotniczy z Sydney do Brisbane jest 18 najbardziej ruchliwym połączeniem lotniczym na świecie, natomiast połączenie Melbourne - Brisbane jest 34 najbardziej ruchliwym połączeniem na świecie[56].

Szybki prom CityCat
Szybki prom CityCat

Transport morski

Port Brisbane(ang.) to port morski w mieście[57]. Jest trzecim co do wielkości portem kontenerowym w Australii[58].

Portside Wharf(ang.) to międzynarodowy terminal pasażerki. Planuje się otworzenie nowo wybudowanego terminalu Brisbane International Cruise Terminal.

Brisbane ma rozbudowany system lokalnego transportu morskiego, zarówno w zatoce jak i na rzece. RiverCity Ferries(ang.) to firma transportu publicznego, która rozpoczęła obsługę promów w Brisbane 4 listopada 2020 roku, w ramach dziesięcioletniego kontraktu z Radą Miasta Brisbane. Zastąpiła usługi firmy Transdev Brisbane Ferries(ang.). Jest spółką zależną SeaLink Travel Groups(ang.). RiverCity Ferries obsługuje 28 promów: 22 promy CityCat, 1 prom CityFerries i 5 promów KittyCats oraz korzysta z 21 nabrzeży (miejsc dokowania) na rzece Brisbane[53].

Nauka

Sport

Kluby sportowe

Najpopularniejszymi dyscyplinami sportu w Brisbane są: rugby 13-osobowe, rugby 15-osobowe, krykiet, futbol australijski i piłka nożna.

Popularne kluby sportowe:

Kluby piłki nożnej:

Suncorp Stadium, największy stadion miasta oraz stanu Queensland
Suncorp Stadium, największy stadion miasta oraz stanu Queensland

Obiekty sportowe

Główne stadiony w mieście to:

Imprezy sportowe

Wystąpiono z wstępną propozycją, aby letnie igrzyska olimpijskie w 2016[70] oraz w 2020 roku[71][72] mogłyby się odbyć w Brisbane, jednakże miasto oficjalnie nie złożyło aplikacji do Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego. Trwają rozmowy pomiędzy Australijskim Komitetem Olimpijskim(ang.) i Międzynarodowym Komitetem Olimpijskim na temat potencjalnego odbycia się Letnich Igrzysk Olimpijskich 2032(ang.) w Brisbane[10].

Odbywało się tu wiele międzynarodowych wydarzeń sportowych, m.in. Igrzyska Wspólnoty Narodów (Commonwealth Games) w 1982 r. czy Igrzyska Dobrej Woli 2001. Podczas organizowanych Igrzysk Wspólnoty Narodów 2018 w sąsiednim Gold Coast, dwa obiekty w Brisbane również były używane. Ponadto odbyły się tutaj: Australian Open 1923, Puchar Świata w Rugby League 1957(ang.) (jedna z aren), Puchar Świata w Rugby League 1968(ang.) (jedna z aren), Mistrzostwa świata w żeglarstwie (klasa Finn) 1976, Puchar Świata w Rugby League 1977(ang.) (jedna z aren), Mistrzostwa Pacyfiku w pływaniu 1987, Mistrzostwa Świata Juniorów w Łyżwiarstwie Figurowym 1988(ang.), Mistrzostwa świata w żeglarstwie (klasa 470) 1991, Mistrzostwa Świata w Krykiecie Mężczyzn 1992(ang.) (jedna z aren), Mistrzostwa Świata w Gimnastyce Sportowej 1994(ang.), Mistrzostwa Świata Juniorów w Łyżwiarstwie Figurowym 1996(ang.), Puchar Świata w Rugby 1987 (jedna z aren), Mistrzostwa świata weteranów w lekkoatletyce 2001, Australia Sevens 2002, Puchar Świata w Rugby 2003 (jedna z aren), Międzynarodowa Olimpiada Geograficzna 2006, Puchar Świata w Rugby League 2008(ang.) (jedna z aren), Puchar Narodów Oceanii w Piłce Ręcznej Kobiet 2009, Mistrzostwa świata w żeglarstwie (klasa Laser Radial) 2012, Międzynarodowa Olimpiada Informatyczna 2013, The Rugby Championship (jedne z aren w 2000, 2001, 2011, 2015), Mistrzostwa Świata w Krykiecie Mężczyzn 2015 (jedna z aren), Puchar Świata w Rugby League 2017 (jedna z aren).

W Brisbane, w kompleksie Queensland Tennis Centre rozgrywany jest turniej tenisowy Brisbane International, który co roku rozpoczyna nowy sezon tenisowy.

Brisbane jest głównym ośrodkiem short tracku w Australii[73].

Turystyka

W aglomeracji znajdują się różnego rodzaju parki tematyczne, m.in.: Sea World(ang.), Dreamworld(ang.), Warner Bros. Movie World(ang.), Wet'n'Wild Gold Coast(ang.) (jeden z najczęściej odwiedzanych parków wodnych na świecie, odwiedzany jest co roku przez ok. 1,1 mln osób[74]), WhiteWater World, Fleays Wildlife Park, Aussie World(ang.), Sea Life Sunshine Coast(ang.) oraz Australia Zoo, ogród zoologiczny rodziny słynnego "łowcy krokodyli". Znajduje się tu również Daisy Hill Koala Centre, zbudowane przez rząd stanowy jako dedykowane centrum edukacyjne dotyczące koali (wstęp bezpłatny)[75]. Innym podobnym obiektem jest Lone Pine Koala Sanctuary(ang.).

W mieście oferowane są loty nad Wielką Rafą Koralową, wpisaną na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W pobliskich wodach jest możliwość obserwowania wielorybów, m.in. poprzez rejsy wycieczkowe Whales In Paradise[76]. Brisbane Visitor Information and Booking Centre oferuje darmowe piesze wycieczki po mieście z przewodnikiem[77]. CityHopper oferuje darmowe wycieczki statkiem po rzece Brisbane[78]. Epicurious Garden to ogród, w którym każdy może zamówić bezpłatnie próbkę sezonowych owoców lub ziół[79].

  • Statek turystyczny CityHopper
    Statek turystyczny CityHopper
  • Koala w Daisy Hill Koala Centre
    Koala w Daisy Hill Koala Centre

Do najważniejszych atrakcji turystycznych należą m.in. diabelski młyn Wheel of Brisbane(ang.), Story Bridge(ang.), Kurilpa Bridge, South Bank Parklands(ang.) (tereny z targów światowych), plaża rzeczna Streets Beach, Planetarium w Brisbane(ang.). Jednym z miejskich deptaków jest Queen Street Mall(ang.).

  • Diabelski młyn Wheel of Brisbane oraz Queensland Performing Arts Centre
    Diabelski młyn Wheel of Brisbane oraz Queensland Performing Arts Centre
  • Story Bridge
    Story Bridge
  • Plaża rzeczna Streets Beach w centrum miasta
    Plaża rzeczna Streets Beach w centrum miasta
  • Fragment deptaku Queen Street Mall
    Fragment deptaku Queen Street Mall
  • Planetarium w Brisbane
    Planetarium w Brisbane

Historyczne budynki: Customs House(ang.) (architektura wiktoriańska, 1889), Newstead House(ang.) (najstarsza willa w mieście, architektura wiktoriańska, 1846), South Brisbane Town Hall(ang.) (1892), Treasury Building(ang.) (architektura neorenesansowa, 1930), Land Administration Building(ang.) (1905), Old Government House(ang.) (1862), Parliament House(ang.) (1867), Government House(ang.) (1865), Brisbane City Hall(ang.) (architektura neorenesansowa, 1930), Brisbane Powerhouse(ang.) (1940), Regent Theatre(ang.) (1929), The Mansions (architektura wiktoriańska, 1889), Poczta główna(ang.) (1872), stary młyn The Old Windmill(ang.) (1828), fortyfikacje na wyspie Bribie(ang.).

  • Ratusz (Brisbane City Hall)
    Ratusz (Brisbane City Hall)
  • Customs House
    Customs House
  • Treasury Building
    Treasury Building
  • The Mansions
    The Mansions
  • South Brisbane Town Hall
    South Brisbane Town Hall
  • Old Government House
    Old Government House
  • The Old Windmill
    The Old Windmill

Ważniejsze kościoły: katedra św. Jana(ang.) (architektura neogotycka, 1901-2009), archikatedra św. Szczepana (architektura neogotycka, 1863-1989), kościół św. Łukasza(ang.), Kościół anglikański św. Pawła(ang.) (1855-1929)

  • Katedra św. Jana
    Katedra św. Jana
  • Archikatedra św. Szczepana
    Archikatedra św. Szczepana
  • Kościół anglikański św. Pawła
    Kościół anglikański św. Pawła

Gallery of Modern Art(ang.) jest jedną z najczęściej odwiedzanych galerii sztuki na świecie, w 2017 roku odwiedziło ją prawie 1,5 mln osób[80]. Inne obiekty kulturalne to np. Muzeum Queensland(ang.), Queensland Maritime Museum(ang.), centrum kulturalne Queensland Cultural Centre(ang.).

Metropolia jest otoczona przez kilka parków narodowych np. Tamborine National Park(ang.), Lockyer National Park(ang.), St Helena Island National Park(ang.), Moreton Island National Park (95% wyspy Moreton), Bribie Island National Park(ang.) (1/3 wyspy Bribie), Naree Budjong Djara National Park(ang.) (ok. 40% wyspy North Stradbroke Island), Great Sandy National Park(ang.), Park Narodowy Lamington, Park Narodowy Border Ranges, Park Narodowy Mount Barney, Park Narodowy Main Range. Znajdują się tutaj inne tereny zielone np. mokradła Boondall Wetlands(ang.), rezerwat Karawatha Forest(ang.), plac ANZAC Square(ang.), klify Kangaroo Point(ang.), ogród botaniczny w Brisbane(ang.), park leśny Brisbane Forest Park(ang.), Roma Street Parkland(ang.), góra Mount Coot-tha(ang.) wraz z ogrodem botanicznym(ang.).

Na południe od miasta położony jest teren chroniony Gondwana Rainforests of Australia, największy obszar subtropikalnych lasów deszczowych na świecie[81], wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO[82].

  • Ogród botaniczny w Brisbane(ang.)
    Ogród botaniczny w Brisbane(ang.)
  • New Farm Park(ang.)
    New Farm Park(ang.)
  • Ogród Botaniczny w Brisbane na Mount Coot-tha(ang.)
    Ogród Botaniczny w Brisbane na Mount Coot-tha(ang.)
  • Roma Street Parkland(ang.)
    Roma Street Parkland(ang.)
  • Rocks Riverside Park(ang.)
    Rocks Riverside Park(ang.)

Zobacz też

Przypisy

  1. a b Australian Bureau of Statistics: 2016 Census Community Profiles. Brisbane.
  2. a b c d Australian Bureau of Statistics: 3218.0 - Regional Population Growth, Australia, 2018-19. Australian Bureau of Statistics.
  3. World Today, Concepts and Regions in Geography (Brisbane topic) – CTI Reviews
  4. World Regional Geography (10th Edition, Study Guide) – CTI Reviews
  5. Local government areas of Queensland – revolvy.com
  6. a b c Bureau of Meteorology: Climate statistics for Australian locations. Brisbane.
  7. a b The World According to GaWC 2020. Globalization and World Cities Study Group and Network, Loughborough University.
  8. a b Schroders Global Cities Index - Schroders(ang.), 2019
  9. a b G20 summit picks BCEC as official venue (ang.). ttgmice.com, 8 sierpnia 2012. [dostęp 2013-08-20].
  10. a b Brisbane and AOC invited to targeted dialogue for the Olympic Games 2032 - Olympic News. olympic.org.
  11. Przedstawicielstwa dyplomatyczno-konsularne RP w Australii i Papui Nowej Gwinei - sydney.msz.gov.pl
  12. Freya Peterson, Lonely Planet, Brisbane named the country's hippest city.
  13. Międzynarodowa Organizacja Hydrograficzna, Limits of Oceans and Seas, 3rd edition, s. 37 [dostęp 2020-01-15] [zarchiwizowane z adresu 2011-10-08].
  14. Geoscience Australia: Great Circle Distance between GOLD COAST and BRISBANE.
  15. a b c Australian Bureau of Statistics: Greater Capital City Statistical Areas. 2012.
  16. Business and Skilled Migration Queensland, Brisbane and surrounds.
  17. Australian Bureau of Statistics: Greater Brisbane (GCCSA). 2012.
  18. Australian Goverment - Department of Agriculture, Water and the Environment, Greater Brisbane.
  19. Australian Bureau of Statistics, 2016 Census Community Profiles - Greater Brisbane.
  20. Brisbane suburbs - Brisbane City Council
  21. Australian Bureau of Statistics, 3218.0 - Regional Population Growth, Australia, 2018-19: Population Estimates by Local Government Area, 2018 to 2019.
  22. Die Klimatypen der Erde – Pädagogische Hochschule in Heidelberg
  23. Köppen-Geiger Climate Subdivisions
  24. a b Bureau of Meteorology: Climate statistics for Australian locations. Brisbane Aero.
  25. Bureau of Meteorology: Climate statistics for Australian locations. Samford CSIRO.
  26. Bureau of Meteorology: Climate statistics for Australian locations. Amberley.
  27. Deception Bay near Brisbane average sea temperature – seatemperature.org.
  28. Springfield Style Satellite Cities the Answer to SEQ Population Problem - australianpropertyresearch.com.au, 2019
  29. Australian Bureau of Statistics, 3105.0.65.001 – Australian Historical Population Statistics, 2016. Table 3.1, Capital City(b), 1901 onwards
  30. Queensland Treasury, Historical tables, demography, 1823 to 2008 (Q150 release) [dostęp 2019-09-20] [zarchiwizowane z adresu 2019-04-01]. Table D1, Population by capital city and rest of state, Queensland, 1823 to 2007
  31. Queensland Treasury (1826-1891), Australian Bureau of Statistics (1901 onwards). Capital cities based on Greater Capital City Statistical Areas (GCCSAs) for 1971 onwards. Populations for previous years are based on earlier boundaries and may be inconsistent with GCCSAs. Pre-1971 may not include the Indigenous population.
  32. The World According to GaWC 2008. Globalization and World Cities Study Group and Network, Loughborough University.
  33. Brookings Institution, Global city GDP 2014.
  34. SGS Economics and Planning, 2016 GDP report [dostęp 2019-09-22] [zarchiwizowane z adresu 2018-04-22].
  35. SGS Economics and Planning, 2018 GDP report: Gap in economic growth between cities and regions starting to close.
  36. SGS Economics & Planning, Brisbane GDP 2015-2016.
  37. Brisbane City Council, Brisbane's key economic facts.
  38. Mercer: Mercer’s 2019 Quality of Living Rankings.
  39. Mercer: Mercer’s 2008 Quality of Living Rankings.
  40. Monocle, Quality of Life Survey 2019.
  41. Monocle, Quality of Life Survey 2016.
  42. The Economist: The Global Liveability Index 2021.
  43. Department os State Development, Manufacturing, Infrastructure and Planning: Australian Aerospace Limited rebranded as Airbus Group Australia Pacific.
  44. Contact - Airbus Helicopters
  45. Airbus Group: Airbus Composites.
  46. Boeing.com.au: Locations & Contacts.
  47. a b c M.K.: Brisbane. Trzecie miasto Australii, w: „Poznaj świat” R. VIII, nr 1 (86), styczeń 1960, s. 15–16.
  48. Małgorzata Larecka „Wielkie sprzątanie antypodów”, Angora nr 14, 3-04-2011.
  49. Railpage, Australian rail speed records.
  50. East Coast Very High Speed Train Scoping Study: Phase 1 – Preliminary Study Final Report 2001 - Department of Infrastructure and Transport
  51. Brisbane Metropolitan Transport Management Centre, Busway Operations Centre [zarchiwizowane z adresu 2013-04-09].
  52. Queensland Rail, Queensland Rail Annual and Financial Report 2018-19.
  53. a b Our Fleet - rivercityferries.com.au
  54. CityCycle bike hire - Brisbane City Council
  55. a b c d e Bureau of Infrastructure, Transport and Regional Economics: Airport Traffic Data. Airport Traffic Data 1985 to 2019..
  56. Busiest routes in the world - the top 100 - routesonline.com, 2019
  57. Port of Brisbane.
  58. Port Technology, Brisbane Container Terminal, Australia [zarchiwizowane z adresu 2008-01-23].
  59. Australian Catholic University.
  60. Brisbane College of Theology.
  61. Central Queensland University.
  62. Griffith University.
  63. Queensland University of Technology.
  64. University of Canberra.
  65. University of New South Wales.
  66. University of Southern Queensland.
  67. University of Queensland.
  68. Suncorp Stadium: The Stadium. [dostęp 2017-06-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-08-18)].
  69. Brisbane Cricket Ground – World of Stadiums
  70. 2016 Tingalpa Olympics - ABC Brisbane (Australian Broadcasting Corporation)
  71. Wayne Smith, The Australian, Government backs AOC plan for Brisbane Olympics [zarchiwizowane z adresu 2008-09-17].
  72. Foundationexpo88.org, Proposal: the Brisbane Expo 2020 Olympiad.
  73. Steven Bradbury, Steven Bradbury: Last Man Standing, Gary Smart, Docklands, Vic.: Geoff Slattery Publishing, 2005, ISBN 0-9757287-8-4, OCLC 70631170.
  74. Themed Entertainment Association, TEA/AECOM 2018 Global Attractions Attendance Report [dostęp 2019-08-06] [zarchiwizowane z adresu 2019-05-23].
  75. Daisy Hill Koala Centre - Department of Environment and Science, Queensland Government
  76. Whale Watching Brisbane - whalesinparadise.com.au
  77. Brisbane Visitor Information and Booking Centre - visitbrisbane.com.au
  78. CityHopper - Brisbane City Council
  79. Epicurious Garden - visitbrisbane.com.au
  80. „The Art Newspaper” Review (kwiecień 2018)
  81. Australian Government, Department of the Environment, Gondwana Rainforests of Australia.
  82. UNESCO, Gondwana Rainforests of Australia.

Linki zewnętrzne

{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Brisbane
Listen to this article