For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Cukier spożywczy.

Cukier spożywczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Różne rodzaje cukru spożywczego
Różne rodzaje cukru spożywczego
Cukier w kostkach
Cukier w kostkach

Cukier spożywczy, cukier biały, cukier rafinowany (cukier z arabskiego سكر sukkar) – to dwucukier sacharoza, spożywcza sacharoza[1], cukier ten wchodzi w skład wielu owoców i warzyw jednak najczęściej rafinowany jest z trzciny cukrowej (cukier trzcinowy) 70% oraz buraków cukrowych (cukier buraczany) 30%. Ogólnie pod pojęciem cukier należy rozumieć wszystkie węglowodany z grupy monosacharydów i oligosacharydów z wyjątkiem polisacharydów mające słodki smak i wykorzystywane do słodzenia.

Historia

Ilustracja z 1591 przedstawiająca produkcję cukru
Ilustracja z 1591 przedstawiająca produkcję cukru
  • 8000 p.n.e prawdopodobnie w Nowej Gwinei powstały pierwsze plantacje trzciny cukrowej[2].
  • 3000 p.n.e. w Indiach cukier zaczyna być wykorzystywany do słodzenia zamiast miodu[2][3] .
  • IV w. po podboju Indii przez Aleksandra Macedońskiego informacja o roślinie rodzącej złoty słodki miód dociera do Europy. W tym okresie cukier nazywany „solą indyjską” jest bardzo drogi i wykorzystywany wyłącznie w celach leczniczych[2][3] .
  • VII w. Arabowie popularyzują uprawę trzciny cukrowej na bliskim i środkowym wschodzie[2] .
  • ok. 1000 r. Arabowie na Krecie (ar. Quandi – skrystalizowany cukier) zakładają pierwszą znaną cukrownię, wyspa w XI w. podczas jednej z krucjat przechodzi w ręce chrześcijan[3].
  • 1493 r. Krzysztof Kolumb zabiera w swoją kolejną podróż na nowy kontynent kilka sadzonek trzciny cukrowej, pierwsza plantacja została założona w San Domingo[2].
  • 1516 r. do Europy z nowego kontynentu docierają pierwsze transporty cukru. Głównymi obszarami produkcji były: Barbados, Jamajka i Kuba, później także Brazylia. Na plantacjach wykorzystywana była niewolnicza praca niewolników pochodzących z Afryki i częściowo pracowników najemnych[2].
  • 1747 r. niemiecki chemik Andreas Sigismund Marggraf z Akademii Berlińskiej podczas prac nad wyodrębnieniem cukru z wybranych korzeni roślin okopowych odkrył, że najwięcej cukru znajduje się w korzeniu buraka[2].
  • 1786 r. Franz Karl Achard uczeń Marggrafa opracował schemat produkcji cukru na skalę przemysłową[2].
  • 1802 r. na Śląsku w majątku Konary zostaje uruchomiona pierwsza na świecie cukrownia rafinująca cukier z buraka cukrowego[2].
  • 1806 r. Napoleon Bonaparte wydał decyzję o blokadzie kontynentalnej Europy. Dzięki tej decyzji nastąpiło przyspieszenie rozwoju przemysłu cukrowniczego w Europie[2].
  • 1813 r. w miejscowości Passy została pierwsza francuska cukrownia[2].
  • 1826 r. Henryk Łubieński uruchomił pierwszą cukrownie w Królestwie Polskim w Częstocicach[2].
  • Z roku 1931 pochodzi szeroko propagowany w mediach przed wojną i po wojnie polski tekst propagandowy „Cukier krzepi”, za który od polskiego przemysłu cukrowniczego w konkursie Melchior Wańkowicz wygrał 5 tys. ówczesnych zł[4][5].

Podział cukru

Cukier puder
Cukier puder

W najnowszej 300 letniej historii cukru powstało wiele jego rodzajów rozróżnianych na podstawie m.in. nazwy, budowy chemicznej (struktury), stopnia rozdrobnienia, koloru.

Budowa chemiczna

stopień rozdrobnienia, koloru

Konsumpcja cukru

Spożycie cukru w kg na mieszkańca w Polsce. A - cukier nieprzetworzony, wykorzystywany przez gospodarstwa domowe, B - cukier przetworzony, wykorzystywany przez przemysł[7]. Widać znaczny wzrost zapotrzebowania cukru białego przez przemysł spożywczy.
Spożycie cukru w kg na mieszkańca w Polsce. A - cukier nieprzetworzony, wykorzystywany przez gospodarstwa domowe, B - cukier przetworzony, wykorzystywany przez przemysł[7]. Widać znaczny wzrost zapotrzebowania cukru białego przez przemysł spożywczy.

W renesansie cukier był bardzo drogi i wykorzystywany przeważnie jako lekarstwo lub przyprawa. Spożycie cukru na głowę w ówczesnej Europie ocenia się jako 1 łyżka/ rok[2], na początku XIX w. cukier był dobrem luksusowym, a jego spożycie na osobę w ciągu roku wynosiło ok. 5 kg[5][8], obecnie jest dobrem pierwszej potrzeby, a jego konsumpcja przekroczyła już 50 kg/ rok[9].

Cukier jest jednym z podstawowych surowców dla przemysłu spożywczego, głównie cukiernictwa. Obserwowany jest stale wzrastający trend konsumpcji cukru przez polskie społeczeństwo, który jest najczęściej spożywany w produktach przetworzonych[7].

Produkcja cukru

Produkcja światowa cukru w 2000 roku wynosiła 133 miliony ton, z czego około 38 milionów ton pochodziło z buraków cukrowych, a około 95 milionów ton z trzciny cukrowej.

Wprowadzona w 2006 reforma rynku cukru w UE spowodowała, że produkcja w Polsce spadła z 2 milionów ton (przed 2004) do 1,4 miliona w 2010 (liczba cukrowni uległa w tym czasie zmniejszeniu z 43 do 18), natomiast w całej UE z 21 do 13,5 miliona ton[10].

Najwięksi światowi producenci cukru (kampania 2009/2010)

Produkcja cukru surowego[11]
(w mln ton)
 Brazylia 33,45
 Unia Europejska 16,63
 Indie 15,65
 Chiny 13,63
 Tajlandia 7,94
 Stany Zjednoczone 6,85
 Meksyk 5,18
 Australia 4,52

Zastosowanie cukru

  • surowiec dla przemysłu spożywczego oraz produkt pierwszej potrzeby dla gospodarstw domowych ponieważ w smaku jest słodki, dobrze wpływa na teksturę wyrobów, ich barwę oraz trwałość
  • wykorzystywany jest w rolnictwie do dokarmiania pszczół[1]

Wpływ na zdrowie

Cukier coraz częściej nazywany jest opisowo: białą śmiercią, białą trucizną, słodką trucizną, trucizną naszą codzienną[12], z uwagi na jego nadmierną konsumpcję (związaną z jego niską ceną i łatwą dostępnością), udowodniony naukowo jego degeneracyjny wpływ na organizm ludzki i zwierzęcy, rolę w rozwoju chorób cywilizacyjnych w społeczeństwie oraz właściwości silnie uzależniające[8][13].

WHO zaleca orientacyjnie, aby udział cukru dodanego w diecie nie był większy niż 10% dziennego zapotrzebowania kalorycznego[14]. W przypadku osoby mającej zapotrzebowanie na kalorie ok. 2000 kcal będzie to maksymalnie około 50 g (12 łyżeczek) cukru na dobę.

Amerykańskie Towarzystwa Kardiologiczne (ang. American Heart Association AHA) w zależności od płci zaleca maksymalną dobową porcję cukru dodanego do wszystkich pokarmów w przypadku mężczyzn 150 kcal (37,5 g czyli ok. 9 łyżeczek cukru na dobę), kobiet 100 kcal (25 g czyli ok. 6 łyżeczek cukru na dobę)[14][15][16].

Cukier dodany

Problemem dla konsumentów jest tzw. dodatkowy „ukryty” cukier w pokarmach. Najczęściej informacja na temat tego że cukier został dodany jest umieszczona na etykiecie. Poniżej najczęściej dosładzane pokarmy[13]:

Dodatkowe informacje

  • Uderzając silnie dwiema kostkami cukru o siebie, miażdżąc je młotkiem lub innym narzędziem, można zaobserwować zjawisko tryboluminescencji. Zabłysną na ułamek sekundy niebieskim światłem. Można to jednak dostrzec tylko w ciemnym pomieszczeniu[18].
  • Przykłady haseł propagandowych z okresu międzywojennego mających zachęcić społeczeństwo do większej konsumpcji cukru: Cukier krzepi!; W czasie wojny żołnierzy karmiono cukrem. Czy przypuszczasz, że sztaby generalne rujnowały się na bezwartościowe smakołyki? Czy nie sądzisz, że i Twoje siły w twoich bojach z życiem pragną zasilenia cukrem?; kobiety spożywają więcej cukru i dlatego dłużej żyją, Cukier krzepi; Matko nie żałuj dziecku cukru, cukier wzmacnia kości; 3 koszule w wianie otrzymała w wiekach średnich królowa, a na uczcie weselnej wybrani jedli drogi smakołyk CUKIER. Dziś każdy ma koszulę, dla każdego dostępny jest CUKIER! Podstawowe potrzeby życiowe są udziałem wszystkich. Jemy CUKIER, czujemy się równi królom i dłużnej żyjemy niż ongiś magnaci; Dla chorych, rekonwalescentów, małokrwistych i karmiących matek KARMEL piwo pełne. Piwo wyrabiane przy użyciu cukru; Niemowlę z mlekiem wysysa ilość CUKRU równą 8 kawałkom. Mamusiu! miej zawsze tę rezerwę; Cukier pobudza pracę umysłową - cukier krzepi!; Nawet muchy wiedzą gdzie szukać pożywienia – cukier krzepi; Smażcie owoce – cukier krzepi; Cukier krzepi – Cukier dla człowieka jest jak owies dla konia – daje wiele siły. Spytaj ludzi uczonych i światłych – to ci potwierdzą[19].

Zobacz też

Przypisy

  1. a b Czym karmimy pszczoły – Artykuły pszczelarskie [dostęp 2019-10-08] (pol.).
  2. a b c d e f g h i j k l m Historia cukru | Diamant, www.diamant.pl [dostęp 2019-10-12].
  3. a b c l, Słodka sól, czyli cukier i jego krótka historia, Portal historyczny dla KAŻDEGO, 10 sierpnia 2015 [dostęp 2019-10-19] [zarchiwizowane z adresu 2019-10-19] (pol.).
  4. Cukier krzepi: Izba skarbów, antologia-dawnych-reklam [1].
  5. a b Zofia Antkiewicz, Kogo krzepił cukier? Konsumpcja cukru w międzywojennej Polsce, Uniwersytet Warszawski Instytut Historyczny.
  6. Fakty O. Żywności, RODZAJE CUKRU WEDŁUG STRUKTURY I KOLORU -, 26 marca 2019 [dostęp 2019-10-12] (pol.).
  7. a b GUS, Infografika - Cukier w Polsce, stat.gov.pl [dostęp 2019-10-08] (pol.).
  8. a b Cukier uzależnia, medonet.pl [dostęp 2019-10-08].
  9. GUS: w 2018 r. wzrosło spożycie cukru, www.politykazdrowotna.com [dostęp 2019-10-08].
  10. Artur Kowalczyk „To przez Unię cukier drożeje!”, Angora nr 12, 20 marca 2013.
  11. Poradnik Plantatora Buraka Cukrowego nr 2, 2011, s. 7.
  12. Marta Dychtoń, Cukier – „biała śmierć”, „słodka trucizna”, Dietetycy.org.pl, 15 października 2015 [dostęp 2019-10-08] (pol.).
  13. a b c d e f g Cukier. Ukryta prawda., ActiveAndBeauty, 19 listopada 2017 [dostęp 2019-10-12] (pol.).
  14. a b Tehrene Firman, This Is Exactly What You Should Eat If You're Trying to Eat Less Sugar, Good Housekeeping, 27 marca 2019 [dostęp 2019-10-13] (ang.).
  15. Dietary Sugars Intake and Cardiovascular Health | Circulation, www.ahajournals.org [dostęp 2019-10-13] (ang.).
  16. Daily Intake of Sugar — How Much Sugar Should You Eat Per Day?, Healthline [dostęp 2019-10-12] (ang.).
  17. Skutki jedzenia fast foodów - czyli śmieci na talerzu, Blog medyczny, 30 grudnia 2018 [dostęp 2019-10-12] (pol.).
  18. Świecący cukier, czyli o tryboluminescencji sacharozy — Weird Science, weirdscience.eu [dostęp 2019-10-08].
  19. Słodka historia - Joe Monster, joemonster.org [dostęp 2019-10-16] (pol.).
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Cukier spożywczy
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.