For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Daty nowego i starego porządku.

Daty nowego i starego porządku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Ten artykuł od 2017-09 wymaga zweryfikowania podanych informacji.Należy podać wiarygodne źródła, najlepiej w formie przypisów bibliograficznych.Część lub nawet wszystkie informacje w artykule mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte.Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon ((Dopracować)) z tego artykułu.
Podwójne datowanie na akcie ślubu, Warszawa 1907
Podwójne datowanie na akcie ślubu, Warszawa 1907

Daty nowego i starego porządku (daty nowego stylu i starego stylu) – problem z dziedziny rachuby czasu związany z przechodzeniem poszczególnych krajów z kalendarza juliańskiego („starego porządku”) na gregoriański („nowego porządku”).

Różnica dat nowego i starego porządku

Różnica dat pojawiła się wraz z wprowadzeniem kalendarza gregoriańskiego w październiku 1582 roku[1]. Kalendarz gregoriański wprowadzono w związku z tym, że kalendarz juliański opóźniał się do zjawisk astronomicznych. Zreformowany kalendarz pomijał 10 dat dni od 5 do 14 października, tak aby dzień równonocy wiosennej ponownie przypadał 21 marca. W roku 1582 dzień 4 października był tak samo oznaczony zarówno w kalendarzu juliańskim jak i gregoriańskim. Natomiast dzień następny był oznaczony jako 5 października kalendarza juliańskiego i jako 15 października kalendarza gregoriańskiego. Wtedy powstała różnica 10 dni w datowaniach tych kalendarzy. Różnica ta powiększała się o jeden dzień w latach 1700, 1800 i 1900, które nie były przestępnymi według nowego porządku (365 dni), ale były przestępnymi według kalendarza starego porządku (366 dni). W rezultacie dzisiaj mamy różnicę wynoszącą 13 dni, gdyż lata 1600 i 2000 były przestępnymi w kalendarzu gregoriańskim[1].

Od dnia Do dnia Różnica dni
- 04-10-1582 0
05-10-1582 28-02-1700 10
01-03-1700 28-02-1800 11
01-03-1800 28-02-1900 12
01-03-1900 - 13

Historia wprowadzenia

Ze względu na fakt, że zmiana ta dokonała się w różnych krajach w różnym czasie, daty zapisane na dokumentach wytworzonych np. w XVI-, XVII-, a nawet XVIII-wiecznej (z I połowy wieku) Wielkiej Brytanii nie były utożsamiane z tak samo zapisanymi datami w Hiszpanii, Portugalii, Włoszech, Polsce i Francji.

Telegram nadany z Leoben w Austrii do Warszawy w lutym 1900. Na rosyjskim formularzu widnieje (po lewej stronie, w rubryce Принята) data przyjęcia 12.2.1900 podana według obowiązującego w zaborze rosyjskim starego stylu; widoczna jest też data nadania (po prawej, w rubryce Подана), według używanego w Austrii kalendarza nowego stylu był to 24 lutego
Telegram nadany z Leoben w Austrii do Warszawy w lutym 1900. Na rosyjskim formularzu widnieje (po lewej stronie, w rubryce Принята) data przyjęcia 12.2.1900 podana według obowiązującego w zaborze rosyjskim starego stylu; widoczna jest też data nadania (po prawej, w rubryce Подана), według używanego w Austrii kalendarza nowego stylu był to 24 lutego
Numer tygodnika „Kraj” z 1903 r., z podwójnym datowaniem wydania
Numer tygodnika „Kraj” z 1903 r., z podwójnym datowaniem wydania

Wymienione kraje wprowadziły kalendarz gregoriański w 1582 (cztery pierwsze 4 października tego roku, Francja 20 grudnia, licząc według nowego porządku), Austria, Czechy, Śląsk (wchodzące w skład Monarchii Habsburgów) w 1584, protestancka część Niemiec w 1700, natomiast Wielka Brytania i jej imperialne posiadłości 14 „nowego” września 1752. Imperium Rosyjskie zrobiło to jeszcze później: po rewolucji październikowej w 1917, a dokładnie 14 lutego 1918 (z ilustracji obok wynika jednak, że w Przywiślańskim Kraju – w zaborze rosyjskim – w dokumentach urzędowych stosowano również datowanie podwójne). Niemal równocześnie zrobiły to prawosławne kraje bałkańskie – Rumunia, Serbia, Bułgaria i Grecja (ta ostatnia dopiero w 1924 roku) – a z krajów muzułmańskich Turcja i Egipt.

Wynikające z tego nieporozumienia skutkują na przykład tym, że wspomniana rewolucja nosi nazwę „październikowej”, choć rozpoczęła się według rachuby obowiązującego w większości Europy i w Ameryce nowego porządku 7 listopada 1917 (a według obowiązującego wówczas w Rosji starego porządku juliańskiego – 25 października). Innym przykładem jest data śmierci Szekspira i Cervantesa, określana na 23 kwietnia 1616, choć w rzeczywistości Szekspir zmarł dziesięć dni po Cervantesie: Anglicy do zapisu daty śmierci Szekspira używają bowiem stosowanej tam wówczas rachuby starego stylu. Z kolei Wilhelm III Orański wypłynął w 1688 z Holandii 11 listopada, a wylądował w Brixham w Anglii 5 listopada, choć przecież nie mógł wkroczyć do Anglii przed wyruszeniem na wyprawę, tylko po prostu czas rozpoczęcia podróży liczony jest według nowej rachuby, a dokonania Wilhelma w Anglii – według starej.

Początek roku kalendarzowego

Wielka Brytania

Dodatkowe komplikacje biorą się jeszcze stąd, że choć początkiem roku kalendarzowego był w większości Europy 1 stycznia, to w Wielkiej Brytanii liczono go od dnia Zwiastowania, przypadającego 25 marca. Dlatego, na przykład, dzień śmierci Elżbiety I Tudor 24 marca przypadł w ostatni dzień roku 1602 według rachuby brytyjskiej, choć według rachuby obowiązującej w pozostałej części Europy był to 1603. Choć według nowego porządku juliański 24 marca przypadał w zapisie gregoriańskim 3 kwietnia, to przyjęło się zapisywać datę śmierci tej królowej bez korekty daty dziennej i miesięcznej, a jedynie ze skorygowanym (na 1603) rokiem. Podobnie datę egzekucji Karola I Stuarta zapisywaną niegdyś jako 30 stycznia 1648 koryguje się obecnie na 1649, ale bez doliczania dodatkowych dni do daty dziennej.

Francja

Wraz z Wielkanocą, 25 marca był używany jako Nowy Rok w wielu krajach chrześcijańskich.[2] Święto zostało przeniesione na 1 stycznia we Francji przez Karola IX z 1564 roku wraz z ogłoszeniem Edyktu z Roussillon.[3]

Podwójne datowanie

Aby uniknąć nieporozumień podaje się niekiedy obie daty, w formacie [data juliańska]/[data gregoriańska], np. „24 grudnia 1602/3 stycznia 1603” albo „25 października/7 listopada 1917”.

W ten sam sposób źródła polskie z XIX i początku XX wieku datowały wydarzenia zaszłe w zaborze rosyjskim: na ziemiach zabranych i w Królestwie Polskim. Kalendarz gregoriański (nowy styl) wyprzedza juliański (stary styl) o 13 dni (od 1900). W latach 1582–1699 różnica wynosiła 10 dni, w latach 1700–1799 – 11 dni, a w latach 1800–1899 – 12 dni. W miarę postępów rusyfikacji po upadku powstań listopadowego i styczniowego – stary styl stawał się stopniowo jedynym obowiązującym urzędowo sposobem datowania w tym zaborze. Sytuacja ta trwała do wycofania się Rosjan z Polski w 1915 pod wpływem wojsk niemieckich i austriackich.

Wprowadzenie 1 stycznia jako początku roku i kalendarza gregoriańskiego

Kraj 1 stycznia jako pierwszy dzień roku kalendarz gregoriański
Imperium rzymskie 46 p.n.e.
567 – zniesienie 1 stycznia jako początku roku[4]
Republika Wenecka 1522 1582
Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego 1544 1583
Rzeczpospolita Obojga Narodów, Hiszpania, Portugalia i katolicka część Niderlandów 1556 1582
Prusy 1559 1700
Dania początek XIV wieku 1700
Szwecja 1559 1753
Francja 1564 1582
Lotaryngia 1579 1682
protestancka część Niderlandów 1583 1700
Szkocja 1600[4] 1752
Rosja 1700 1918
Toskania 1721 1750
Anglia 1752 [4] 1752
Arabia Saudyjska 2016 2016

Przypisy

  1. a b Inter Gravissimas, www.bluewaterarts.com [dostęp 2019-10-17] [zarchiwizowane z adresu 2019-06-05].
  2. Marsha Groves: Manners and Customs of the Middle Ages. 2005, s. 27.
  3. http://www.henk-reints.nl/cal/audette/cgfrance.html
  4. a b c https://recyklus.com/kto-wynalazl-kalendarz-historia-dni-miesiecy-i-lat/

Linki zewnętrzne

{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Daty nowego i starego porządku
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.

X

Wikiwand 2.0 is here 🎉! We've made some exciting updates - No worries, you can always revert later on