For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Gołasze-Puszcza.

Gołasze-Puszcza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Artykuł

52°57′22″N 22°29′12″E

- błąd

38 m

WD

52°57'22"N, 22°29'12"E

- błąd

38 m

Odległość

3 m

Gołasze-Puszcza
wieś
Ilustracja

Droga lokalna w miejscowości
Państwo

 Polska

Województwo

 podlaskie

Powiat

wysokomazowiecki

Gmina

Wysokie Mazowieckie

Sołectwo

Gołasze-Puszcza

Liczba ludności (2011)

232[1][2]

Strefa numeracyjna

86

Kod pocztowy

18-200[3]

Tablice rejestracyjne

BWM

SIMC

0410301[4]

Położenie na mapie gminy wiejskiej Wysokie Mazowieckie
Mapa konturowa gminy wiejskiej Wysokie Mazowieckie, u góry znajduje się punkt z opisem „Gołasze-Puszcza”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Gołasze-Puszcza”
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa konturowa województwa podlaskiego, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Gołasze-Puszcza”
Położenie na mapie powiatu wysokomazowieckiego
Mapa konturowa powiatu wysokomazowieckiego, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Gołasze-Puszcza”
Ziemia52°57′22″N 22°29′12″E/52,956111 22,486667

Gołasze-Puszczawieś sołecka w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie wysokomazowieckim, w gminie Wysokie Mazowieckie[4][5].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa łomżyńskiego.

Wierni kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii św. Bartłomieja Apostoła w Kuleszach Kościelnych[6] do parafii św. Jana Chrzciciela w Wysokiem Mazowieckiem[7].

Archeologia

Podczas budowy Gazociągu Jamał-Europa w 1996 r. w okolicy Gołaszy-Puszcza odkryto:

  • osadę kultury trzcinieckiej (wczesna epoka brązu)
  • osadę kultury łużyckiej (środkowa i późna epoka brązu)
  • osadę kultury przeworskiej z młodszego okresu przedrzymskiego - okresu wpływów rzymskich
  • ślady osadnictwa z wczesnego i późnego średniowiecza oraz okresu nowożytnego (do XVII w.)

Obserwacje archeologiczne i prace badawcze prowadzone były w zasadzie w szerokości 13-metrowego wykopu pod instalacje gazociągowe. Wszędzie jednak tam, gdzie napotykano na ważniejsze odkrycia, wykop był rozszerzany zależnie od potrzeb i prowadzono dalsze badania. Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Antoniego Smolińskiego i mgr. Sławomira Żółkowskiego. Finansowane przez EuroPolGaz S.A. Prace przeprowadzono w związku z budową gazociągu tranzytowego Jamał – Europa Zach. Stanowisko znajduje się 0,5 km na północny wschód od miejscowości Gołasze-Puszcza, leży w obrębie mezoregionu Wysoczyzna Wysokomazowiecka.

Na badanym terenie odkryto stosunkowo duże ilości materiału zabytkowego – fragmenty ceramiki, a także półsurowiec krzemienny. Wystąpiły one w 112 obiektach. Na stanowisku zarejestrowano pozostałości osady wielokulturowej – kultury ceramiki sznurowej z okresu neolitu, kultury trzcinieckiej z wczesnej epoki brązu, kultury łużyckiej z środkowej i późnej epoki brązu, kultury przeworskiej z młodszego okresu przedrzymskiego – okresu wpływów rzymskich, wczesnego średniowiecza oraz późnego średniowiecza – okresu nowożytnego (XV – XVII w.)[8].

Historia

Wzmiankowane w dokumentach z roku 1471 i 1493[9].

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich wymienia Gołasze jako starodawne gniazdo szlacheckie w powiecie mazowieckim, gmina Wysokie Mazowieckie, parafia Kulesze[9].

Urodzeni w Gołaszach:

W roku 1827 Gołasze-Puszcza liczyły 51 domów i 272 mieszkańców[9].

W roku 1921 we wsi naliczono 55 budynków z przeznaczeniem mieszkalnym oraz 298 mieszkańców (138 mężczyzn i 160 kobiet). Wszyscy zgłosili narodowość polską i wyznanie rzymskokatolickie[10].

We wrześniu 1939 żołnierze Wehrmachtu zamordowali dwóch mieszkańców wsi i spalili jedno gospodarstwo[11]. Przed pacyfikacją wsi było 100 gospodarstw i około 500 mieszkańców. 11 września 1939 r. do wsi wkroczyły pododdziały wchodzące w skład 10 dywizji pancernej dowodzonej przez gen. maj. F. Schaala. Część żołnierzy zatrzymała się we wsi i przystąpiła do podpalania zabudowań. Spłonęło: 20 domów i 43 budynki gospodarcze; spalono lub zrabowano: 13 koni, 29 krów i 42 sztuki trzody chlewnej. W pobliżu wsi żołnierze niemieccy wzięli do niewoli dwóch żołnierzy polskich. Byli to Teofil Grabowski lat 20 i Markowski lat 20. Obaj jeńcy zostali natychmiast rozstrzelani. Zastrzelono też mieszkańca wsi Kazimierza Kuleszę lat 48.

Żołnierze cześć mężczyzn z Gołasz-Puszczy popędzili do Wysokiego Mazowieckiego, przetrzymując w miejscowym kościele, po czym w dużej kolumnie pod konwojem uprowadzili na roboty do Prus Wschodnich. Ponadto w innych terminach na roboty do Niemiec wieziono 6 osób. Po pacyfikacji wieś stopniowo odbudowano[12].

10 lipca 1943 roku, wczesnym rankiem (ok. godz. 3.00) wieś Tybory-Misztale została otoczona przez żandarmerię. Z nieznanych przyczyn (ASG podaje, że wskutek donosu) aresztowano kilku mężczyzn, których przewieziono na posterunek żandarmerii w Wysokiem Mazowieckiem. Biorąc pod uwagę fakt, że mężczyźni byli przesłuchiwani, a nawet szczuci psami, prawdopodobnie byli istotnie oskarżeni o jakieś kontakty, które usiłowano, przy pomocy tortur, ustalić. Po kilku godzinach aresztowani zostali przewiezieni do lasu koło wsi Gołasze-Puszcza i tam, o godz. 15.00, rozstrzelani. Zginęli: Choiński Czesław, Dmochowski Aleksander, Gosiewski Jan, Mościcki Aleksander, Strzechowa (brak imienia), Zakrzewski Zygmunt, Mężczyzna z Warszawy o nieustalonym nazwisku. W kilka dni po egzekucji rodziny uzyskały zezwolenie Amtskommissarza z Kulesz na ekshumację zwłok i pochowanie ich na cmentarzu w Jabłonce Kościelnej. Obecnie jest tam pomnik z nazwiskami ofiar[13].

3 września 1943 r. (dzień nie jest dokładnie ustalony) żandarmi niemieccy rozstrzelali w lesie koło wsi Gołasze-Puszcza 10 osób cywilnych, była to siedmioosobowa rodzina, przywieziona z okolic Czyżewa oraz trzy osobowa rodzina Brzosków ze wsi Brzóski-Markowizna: Amelia lat 21, Aleksander lat 21 (małżeństwo) oraz jego siostra Marianna (Maria) lat 33 żona lotnika Tadeusza Westfala. Przyczyną aresztowania i egzekucji był odwet za lądowanie w okolicy nieznanego samolotu. Zwłoki ofiar zakopano w lesie[14]. Obecnie rodzina Brzosków pochowana jest na cmentarzu w Wysokiem Mazowieckiem.

15 czerwca 1944 r. żandarmi niemieccy dokonali aresztowań we wsi. Zostali aresztowani: Władysław Grochowski, Stanisław Milewski, Wacław Szepietowski i Antoni Wróblewski. Milewski zginął w obozie koncentracyjnym Gross Rosen. Dwie młode dziewczyny Janina Bagińska i Apolonia Gołaszewska zostały zabrane przez amtskomisarza z Wysokiego Mazowieckiego Ottona Erita na roboty przymusowe do III Rzeczy. Z robót tych nie powróciły. Podczas wycofywania się wojsk niemieckich w sierpniu 1944 r. żołnierze zorganizowali we wsi obławę, 12 ujętych mężczyzn popędzili do kopania okopów. Jeden z zatrzymanych Henryk Dąbrowski zginął w Niemczech. Po wojnie wieś obudowano. W miejscu zamordowania jeńca polskiego Markowskiego znajduje się pomnik, w innym miejscach egzekucji usypane są groby[15].

Komunikacja

Przez wieś przebiegają dwie drogi powiatowe: 2051B i 2052B, wyprowadzające ruch do drogi wojewódzkiej nr 671 oraz dróg krajowych 8 i 66[16].
Najbliższe miasto to Wysokie Mazowieckie (4 km).
Najbliższa stacja kolejowa znajduje się w Szepietowie (ok. 12 km), skąd odjeżdżają pociągi w kierunkach Warszawy i Białegostoku.

Oświata

W miejscowości znajduje się Szkoła Podstawowa[17].

Otwarcie Szkoły w Gołaszach-Puszczy: "Piękny , słoneczny poranek 11 listopada 1934 roku zgromadził prawie całą wieś około nowo pobudowanego budynku szkolnego, który na tle lasu i opodal rozrzuconych chat wiejskich wygląda wspaniale i okazale. Wejście od bramy do szkoły przybrano wieńcami z zieleni i chorągiewkami o barwach narodowych, wszak to dziś uroczystość poświęcenia szkoły. Z lewej strony ustawiła się orkiestra, a obok niej oddział miejscowej Straży Pożarnej, z prawej zaś dziatwa szkolna i rodzice. Za chwilę słychać warkot motoru nadjeżdżającego auta. Wysiadają: delegat pana wojewody, p. radca Łaszkiewicz i p. starosta dr. Raczyński. Orkiestra gra „Pierwszą Brygadę”. Przybyłych przedstawicieli władz wita kier. szkoły p. Wnorowski, poczem wszyscy udają się do budynku szkolnego. Aktu poświęcenia dokonał ks. prałat Złotkowski z Kulesz Kościelnych. Zabiera głos p. starosta i, nawiązując do uroczystej chwili, przemawia do rozumu i serc licznie zebranych. Ks. prałat Złotkowski sławi wysiłki ludności i komitetu budowy, oddając zasłużone pochwały działaczce sportowej p. Janinie Bańkowskiej i kierownikowi szkoły p. Wnorowskiemu, którzy nie szczędzili trudu i pracy przy budowie szkoły. Inżynier Ejsenberg udziela wyjaśnień, dotyczących technicznej strony robót i kosztów budowy szkoły, poczem p. Wnorowski dziękuje wszystkim obecnym za wzięcie udziału w uroczystościach. Następnie dziatwa szkolna odśpiewała hymn narodowy, pierwszą brygadę i kilka pieśni legionowych, jeden z uczniów wygłosił bardzo ładne przemówienie z racji obchodów „Święta Narodowego” a dziewczynki wyrecytowały kilka wierszy na cześć Marszałka Piłsudskiego. Miejscowe Koło Młodzieży Wiejskiej odśpiewało również kilka pieśni ludowych i legionowych"[18].

Obiekty zabytkowe

Współcześnie

Mieszkańcy zajmują się hodowlą wysokomlecznych krów, gęsi i kur. We wsi znajduje się zlewnia mleka, obsługiwana przez pobliską spółdzielnię mleczarską Mlekovita.

Zobacz też

Przypisy

  1. Wieś Gołasze-Puszcza w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2021-02-05] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r..
  3. Poczta Polska. Wyszukiwarka kodów pocztowych
  4. a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
  5. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. Opis parafii na stronie diecezji
  7. Opis parafii na stronie diecezji
  8. Informator Archeologiczny 1998 r. s. 65, 263. - Narodowy Instytut Dziedzictwa
  9. a b c Gołasze, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. II: Derenek – Gżack, Warszawa 1881, s. 663.
  10. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie pierwszego powszechnego spisu ludności z dnia 30 września 1921 r., Województwo białostockie, Powiat Wysokie Mazowieckie, Gmina Wysokie Mazowieckie
  11. Józef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 206.
  12. Waldemar Monkiewicz, Józef Kowalczyk. Bez przedawnienia. Pacyfikacje wsi białostockich w latach 1939, 1941- 1944. Krajowa Agencja Wydawnicza. Białystok 1986 r. s. 25-26.
  13. Jerzy Smurzyński: Czarne lata na łomżyńskiej ziemi. Masowe zbrodnie hitlerowskie w roku 1939 i latach 1941–1945 w świetle dokumentów. Warszawa, Łomża: Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej, 1997 r. całość: tutaj
  14. Jan Onacik. Przewodnik po miejscach walk i męczeństwa woj. białostockiego, lata wojny 1939-1945. Wydawnictwo Sport i Turystyka. Warszawa 1970 r. s. 161.
  15. "Waldemar Monkiewicz, Józef Kowalczyk. Bez przedawnienia. Pacyfikacje wsi białostockich w latach 1939, 1941- 1944. Krajowa Agencja Wydawnicza. Białystok 1986 r. s. 25-26
  16. Starostwo Powiatowe Wysokie Mazowieckie
  17. Szkoła Podstawowa Gołasze-Puszcza
  18. Przegląd Łomżyński : ilustrowany tygodnik powiat.: łomżyńskiego, ostrołęckiego, ostrowskiego, szczuczyńskiego i wysoko-mazowieckiego. Łomża, R.6, 1934 nr 48 (2 XII) s. 13.. Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa. [dostęp 2015-04-26].
  19. Załącznik do Uchwały Nr 133/XXIII/09 Rady Gminy Wysokie Mazowieckie z dnia 23 czerwca 2009 roku
  20. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. (2012-08-11)
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Gołasze-Puszcza
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.