For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Klasztor Hirsau.

Klasztor Hirsau

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

klasztor Hirsau
Kloster Hirsau
Ilustracja

Ruiny klasztoru i Sowia Wieża
Państwo

 Niemcy

Miejscowość

Calw

Właściciel

benedyktyni

Data budowy

IX wiek

Data zamknięcia

XVII wiek

Położenie na mapie Badenii-Wirtembergii
Mapa konturowa Badenii-Wirtembergii, w centrum znajduje się punkt z opisem „klasztor Hirsau”
Położenie na mapie Niemiec
Mapa konturowa Niemiec, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „klasztor Hirsau”
Ziemia48°44′16″N 8°43′56″E/48,737778 8,732222

Klasztor Hirsau (niem. Kloster Hirsau) – jeden z najważniejszych klasztorów benedyktyńskich w średniowiecznych Niemczech, położony w Hirsau, stanowiącym obecnie część miasta Calw w północnym Schwarzwaldzie, istniejący od IX do XVII w., obecnie w ruinie.

Pierwszy klasztor

Początki klasztoru sięgają pierwszej połowy IX w. W 830 roku fundację rozpoczął Erlafried, hrabia Calw, idąc za sugestią swego syna Notinga, biskupa Vercelli. Duchowny pragnął umieścić w swych rodzinnych stronach relikwie św. Aureliusza z Armenii[1]. Nieukończony jeszcze kościół został poświęcony w 838 roku – przeniesiono tu ciało św. Aureliusza, a świątynia otrzymała jego wezwanie. Kościół stał się centrum konwentu benedyktyńskiego, do którego pierwsi mnisi przybyli z klasztoru w Fuldzie[2]. Założenie zostało bogato uposażone przez fundatorów, a kolejni opaci dbali o jego rozwój. Działała tu prężnie szkoła klasztorna[3].

Rozwój klasztoru przerwany został w 988 roku, gdy zaraza spustoszyła okolicę, zabijając także zdecydowaną większość mnichów (60 spośród 72). Wybory nowego opata po tym wydarzeniu doprowadziły do rozłamu zakonników na dwie frakcje, z których jedna zyskała poparcie biskupia Spiry, a druga – hrabiego Calw. Zbrojna interwencja tego ostatniego doprowadziła do splądrowania klasztoru, zniszczenia jego biblioteki i rozproszenia mnichów. Klasztor pozostawał opuszczony przez ponad pół wieku, stopniowo popadając w ruinę[3].

Drugi klasztor

Dawny korpus nawowy kościoła św. Aureliusza (po lewej) oraz muzeum klasztorne (po prawej)
Dawny korpus nawowy kościoła św. Aureliusza (po lewej) oraz muzeum klasztorne (po prawej)

W 1049 roku odnowienia klasztoru zażądał papież Leon IX, który był spokrewniony z hrabiami Calw. W 1059 roku hrabia Eberhard II podjął odbudowę. W 1065 roku przybyli tu pierwsi mnisi z Einsiedeln, a w 1071 poświęcono odnowiony kościół św. Aureliusza[3][2][1]. Nadano mu wówczas charakter trójnawowej bazyliki z dwuwieżową fasadą, transeptem i chórem schodkowym[4].

W 1069 roku przybył tu wezwany przez fundatora z opactwa w Ratyzbonie Wilhelm (nazwany później Wilhelmem z Hirsau), który został nowym opatem[3][1]. Zadbał o zakończenie prac restauracyjnych w obiektach klasztornych, ale także położył podwaliny pod wielki rozkwit konwentu – religijny, kulturalny i gospodarczy[3]. Zwolennik reformy kluniackiej, zaprowadził w opactwie zasady panujące w Cluny, gdzie wysyłał kilkakrotnie swoich uczniów – Hirsau, gdzie wprowadzono zasady jeszcze ostrzejsze (spisane przez Wilhelma w Constitutiones Hirsaugienses), stało się głównym ośrodkiem tej reformy w Rzeszy, zwanej tutaj reformą hirsaugijską[3][1][5]. Klasztor w Hirsau nie stał się jednak częścią kongregacji kluniackiej, a został bezpośrednio podporządkowany papiestwu[2][1][6]. Sukces reformy (objęła ponad 100 klasztorów w Niemczech, Czechach i Polsce) doprowadził do założenia tzw. kongregacji hirsaugijskiej – szeregu klasztorów podporządkowanych opatowi Hirsau (choć nie był to tak scentralizowany związek jak w Cluny)[7][2][5][1]. Opat Hirsau był też ważnym stronnikiem papieża w sporze o inwestyturę – jego uczniowie obejmowali kierownictwo w wielu podporządkowanych klasztorach, niekiedy też działali jako agenci antycesarscy[6][1]. Opat Wilhelm miał też wprowadzać wzorce zakonne w życiu świeckim – poprzez narzucanie osadom sposobu życia wzorowanym częściowo na monastycznym[6].

W ostatnich latach rządów opata Wilhelma (1082–1091) powstał (na drugim brzegu rzeki Nagold) nowy, potężny kościół klasztorny, pod wezwaniem św. Piotra i Pawła, wraz z nowymi budynkami klasztornymi[5][2][1]. Był on wzorowany na drugim kościele z Cluny[5][2], i sam zainspirował budowę w Niemczech licznych, wzorowanych na nim świątyń (stąd rozpowszechniona w XIX w. teoria stylu hirsaugijskiego w architekturze romańskiej Niemiec) – rozpowszechnianie się wzorca architektonicznego szło w parze z rozprzestrzenianiem się reformy hirsaugijskiej[2][5]. Wzór ten charakteryzował się wyjątkową prostotą – plan trójnawowej bazyliki z transeptem zakończonym apsydami po obu końcach, chóry boczne będące przedłużeniem naw bocznych po bokach prezbiterium, prosty strop (bez sklepień – z wyjątkiem wypiętrzonego sklepienia w pierwszym przęśle korpusu nawowego), brak artykulacji ścian, brak krypty[5][4][2]. W latach 1095–1120 przebudowano część zachodnią tego kościoła, tworząc narteks z dwoma wieżami[2]. Styl ten oddawał poprzez swą prostotę surowość związaną z reformą klasztorną, a także poprzez nawiązanie do pierwszych, surowych wzorców bazylik chrześcijańskich miał stanowić wyraz lojalności wobec papieża w sporze o inwestyturę[5].

Resztki gotyckiego krużganka, w tle kaplica mariacka
Resztki gotyckiego krużganka, w tle kaplica mariacka

Hirsau utrzymywało swoje znaczenie przez cały XII w. Prężnie działało klasztorne skryptorium, produkujące liczne manuskrypty. Opactwo nie było jednak w stanie utrzymać swojej samodzielności politycznej: już w 1215 r. musiało oddać część swoich posiadłości królowi Niemiec Fryderykowi II, a w 1225 r. uległo jego władzy[2]. Z czasem jednak z powrotem stało się klasztorem o zaledwie prowincjonalnym znaczeniu[1]. W XV wieku dokonano jeszcze jednej reformy zgromadzenia i zdołano spłacić długi[3]. W połowie tego stulecia dokonano przebudowy zabudowań klasztornych obejmującej m.in. wzniesienie nowego dormitorium i wirydarza w stylu gotyckim, a na początku XVI w. wzniesiono dwukondygnacyjną kaplicę mariacką (na parterze znajdowała się kaplica szpitalna, na piętrze – część klasztornej biblioteki)[8]. Jednak w okresie reformacji opactwo ostatecznie upadło. Ziemie, na których było położone, należały do książąt Wirtembergii, którzy przyjęli luteranizm[3]. W 1535 r. książę wirtemberski Ulryk wprowadził w swym księstwie reformację i przejął klasztor, usuwając zeń benedyktynów[1][8].

Losy zabudowań po likwidacji opactwa

Ruiny zamku myśliwskiego książąt wirtemberskich
Ruiny zamku myśliwskiego książąt wirtemberskich

W dawnym klasztorze z czasem umieszczono protestancką szkołę. W końcu XVI w. książę wirtemberski Ludwik III rozkazał wznieść tutaj zamek myśliwski. Imponujący gmach wzniesiono w stylu renesansowym na miejscu dawnego domu opata[8]. Jeszcze w okresie wojny trzydziestoletniej w 1629 roku edykt restytucyjny umożliwił benedyktynom powrót do Hirsau, jednak po pokoju westfalskim w 1648 roku przeszło ostatecznie w ręce luterańskie[1].

W 1692 roku budynki dawnego klasztoru zostały spalone przez żołnierzy francuskich i odtąd pozostawały w ruinie[1][2]. Do obecnych czasów z kościoła św. Piotra i Pawła ocalała jedynie północna z wież wznoszących się do zachodu, pochodząca z rozbudowy na początku XII w. (zwana Wieżą Sowią), a z dawnego kościoła św. Aureliusza zachował się korpus nawowy[4]; zniszczone zabudowania klasztorne przy kościele św. Piotra i Pawła stopniowo rozbierano w celu uzyskania budulca, zachowała się natomiast kaplica mariacka, a nieco mniej zniszczone jedno ze skrzydeł zamku myśliwskiego zostało zamienione w połowie XVIII w. na spichlerz[8].

Kaplica mariacka w końcu XIX w. została przebudowana w stylu neogotyckim i służy jako protestancka świątynia parafialna. Dawny korpus nawowy św. Aureliusza pod II wojnie światowej został odnowiony i od 1954 roku funkcjonuje jako kościół katolicki (znajduje się w nim cenna, pochodząca z początku XV w. rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem na tronie). W 1991 roku w dawnym budynku klasztornym obok kościoła św. Aureliusza (wielokrotnie przebudowywanym, służącym niegdyś jako dom leśniczego) uruchomiono muzeum, gromadzące zabytki z historii klasztoru[8].

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l Karl Suso Frank: Hirsau. W: Theologische Realenzyklopädie. hrsg von Gerhard Müller. T. 15: Heinrich II – Ibsen. Berlin, New York: de Gruyter, 1993, s. 388–390. ISBN 3-11-013898-0. [dostęp 2014-10-20].
  2. a b c d e f g h i j k Hirsau Congregation. W: The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture. ed. Colum Hourihane. T. I. Oxford University Press, 2012, s. 337–338. ISBN 978-0-19-539536-5. [dostęp 2014-10-20].
  3. a b c d e f g h G.C. Alston: Abbey of Hirschau. W: The Catholic Encyclopedia. T. 7. New York: Robert Appleton Company, 1910. [dostęp 2014-10-20].
  4. a b c Wolfgang Kaiser: Architektura romańska w Niemczech. W: Sztuka romańska: Architektura – rzeźba – malarstwo. red. Rolf Toman. Könemann Verlagsgesellschaft mbH, 2000, s. 32–73. ISBN 3-8290-2563-7.
  5. a b c d e f g Joan A. Holladay: Hirsau. W: Medieval Germany: An Encyclopedia. ed. John M. Jeep. New York: Garland Publishing, Inc., 2001, s. 361–362. ISBN 0-8240-7644-3. [dostęp 2014-10-20].
  6. a b c Phyllis G. Jestice: German Benedictine Reform, Medieval. W: Encyclopedia of Monasticism. ed. William M. Johnston. T. 1: A – L. Chicago, London: Fitzroy Dearborn Publishers, 2000, s. 522–524. ISBN 1-57958-090-4. [dostęp 2014-10-20].
  7. Marek Derwich: Benedictines: General or Male. W: Encyclopedia of Monasticism. ed. William M. Johnston. T. 1: A – L. Chicago, London: Fitzroy Dearborn Publishers, 2000, s. 136–143. ISBN 1-57958-090-4. [dostęp 2014-10-20].
  8. a b c d e Kloster Hirsau. W: Staatliche Schlösser und Gärten Baden-Württemberg [on-line]. [dostęp 2014-10-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-21)].

Linki zewnętrzne

  • Kloster Hirsau. W: Staatliche Schlösser und Gärten Baden-Württemberg [on-line]. [dostęp 2021-06-17].
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Klasztor Hirsau
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.