For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Metropolia gnieźnieńska.

Metropolia gnieźnieńska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Metropolia gnieźnieńska
Metropoli Gnesnensis
Ilustracja

Bazylika Prymasowska
(główna świątynia metropolii)
Państwo

 Polska

Województwo

 wielkopolskie

Siedziba

Gniezno

Data powołania

1000

Wyznanie

katolickie

Kościół

rzymskokatolicki

Metropolita

Wojciech Polak

Sufragan

Krzysztof Wętkowski Krzysztof Włodarczyk

Dane statystyczne
Liczba diecezji

3

Liczba dekanatów

81

brak współrzędnych
Strona internetowa

Metropolia gnieźnieńska – jedna z 14 metropolii obrządku łacińskiego w polskim Kościele katolickim. Jest najstarsza w Polsce, gdyż została powołana w 1000 roku przez papieża Sylwestra II.

Historia

Metropolia gnieźnieńska jest pierwszą w Polsce powołaną w 1000 roku w trakcie zjazdu gnieźnieńskiego, kiedy to cesarz Otton III odbył pielgrzymkę do grobu św. Wojciecha w Gnieźnie. W jej skład weszły:

  1. archidiecezja gnieźnieńska
  2. diecezja kołobrzeska
  3. diecezja wrocławska
  4. diecezja krakowska
  5. diecezja poznańska (od ok. 1012)

Lata 1000–1386

Około 1007–1015 upadła diecezja kołobrzeska. Na jej miejsce powołano diecezję kruszwicką, którą zastąpiła diecezja kujawska ze stolicą we Włocławku. Ponadto powstały diecezja płocka (1075), lubuska (ok. 1124) i kamieńska (1140). W latach 1243–1246 metropolii podlegała diecezja chełmińska, która następnie weszła do metropolii ryskiej.

Około roku 1031 upadła diecezja wrocławska w wyniku reakcji pogańskiej (1031/1032) i najazdu czeskiego księcia Brzetysława I (1038). Na synodzie w Moguncji w październiku 1049 papież Leon IX zgodził się na reaktywowanie diecezji na Śląsku, prawdopodobnie podporządkowując ją metropolii magdeburskiej. W roku 1051 Kazimierz Odnowiciel restytuował diecezję śląską najprawdopodobniej w Ryczynie. Jej siedzibę przeniesiono z powrotem do Wrocławia w roku 1075[1].

Po napadzie księcia Brzetysława I na Gniezno w roku 1039 upadła metropolia gnieźnieńska. Najprawdopodobniej w roku 1075 król Polski Bolesław Śmiały przywrócił metropolię oraz reorganizował Kościół polski[2].

  1. archidiecezja gnieźnieńska
  2. diecezja krakowska
  3. diecezja wrocławska (od 1000 do ok. 1031, restytuowana w 1051)
  4. diecezja płocka (od 1075)
  5. diecezja kruszwicka (ok. 1015 do przełomu XI i XII w.)
  6. diecezja kujawska (od ok. 1123)
  7. diecezja chełmińska (1243–1246)
  8. diecezja kamieńska (po 1373 podległa bezpośrednio papieżowi)
  9. diecezja lubuska

Lata 1386–1569

Po unii polsko-litewskiej w skład metropolii weszły nowe diecezje z Wielkiego Księstwa Litewskiego: wileńska (1388) i żmudzka (1421). W 1566 sekularyzowano diecezję lubuską, w tym samym roku metropolii podporządkowano diecezję chełmińską. Od XVI w. pod metropolię podlegała też diecezja łucka (wcześniej pod metropolię lwowską). Skład metropolii od 1569:

  1. archidiecezja gnieźnieńska
  2. diecezja poznańska
  3. diecezja chełmińska (od 1566)
  4. diecezja płocka
  5. diecezja kujawska
  6. diecezja lubuska (do 1566)
  7. diecezja łucka
  8. diecezja wileńska
  9. diecezja krakowska
  10. diecezja żmudzka
  11. diecezja wrocławska

Lata 1569–1772

Od 1621 metropolii podlegała powołana w 1583 diecezja inflancka. W 1618 powstała diecezja smoleńska. Skład metropolii do 1772:

  1. archidiecezja gnieźnieńska
  2. diecezja poznańska
  3. diecezja chełmińska
  4. diecezja płocka
  5. diecezja kujawska
  6. diecezja łucka
  7. diecezja wileńska
  8. diecezja inflancka
  9. diecezja krakowska
  10. diecezja żmudzka
  11. diecezja smoleńska
  12. diecezja wrocławska

Lata 1772–1815

W wyniku rozbiorów Polski i zmian terytorialnych zanikły diecezje smoleńska i inflancka. Diecezje łucka, wileńska, żmudzka weszły w skład metropolii mohylewskiej, a krakowska przejściowo do metropolii lwowskiej. Skład metropolii od 1815:

  1. archidiecezja gnieźnieńska
  2. diecezja poznańska
  3. diecezja chełmińska
  4. diecezja płocka
  5. diecezja kujawska
  6. diecezja wrocławska

Lata 1815–1918

W 1821 zawiązano unię personalną aeque principaliter archidiecezji gnieźnieńskiej i poznańskiej. W tym samym roku diecezja wrocławska została podporządkowana Stolicy Apostolskiej. Diecezje płocka i kujawska (od 1818 kujawsko-kaliska) znalazły się w Królestwie Polskim w metropolii warszawskiej. Skład metropolii od 1821:

  1. archidiecezja gnieźnieńska
  2. archidiecezja poznańska
  3. diecezja chełmińska

Lata 1918–1945

Po zmianach granicznych i podpisaniu konkordatu w 1925 metropolii gnieźnieńskiej podporządkowano diecezję włocławską. metropolie gnieźnieńska i poznańska w unii personalnej aeque principaliter

  1. archidiecezja gnieźnieńska
  2. archidiecezja poznańska
  3. diecezja chełmińska
  4. diecezja włocławska

Lata 1945–1972

W 1946 rozwiązano unię personalną metropolii gnieźnieńskiej i poznańskiej zawiązując unię in persona episcopi archidiecezji gnieźnieńskiej i warszawskiej, tworząc w ten sposób metropolię w składzie:

  1. archidiecezja gnieźnieńska
  2. archidiecezja warszawska
  3. diecezja chełmińska
  4. diecezja włocławska

Lata 1972–1992

Po zmianach terytorialnych i powołaniu nowych diecezji na Ziemiach Zachodnich w skład metropolii weszły diecezje: gdańska, szczecińsko-kamieńska, koszalińsko-kołobrzeska. Skład metropolii:

  1. archidiecezja gnieźnieńska
  2. diecezja chełmińska
  3. diecezja gdańska
  4. diecezja koszalińsko-kołobrzeska
  5. diecezja szczecińsko-kamieńska
  6. diecezja włocławska

Od roku 1992

Bullą papieską Totus Tuus Poloniae populus rozwiązano unię personalną i utworzoną metropolię gnieźnieńską w składzie:

  1. archidiecezja gnieźnieńska
  2. diecezja włocławska
  3. diecezja bydgoska (od 2004)

Diecezje wchodzące w skład metropolii

  1. Archidiecezja gnieźnieńska
  2. Diecezja włocławska
  3. Diecezja bydgoska

Biskupi metropolii

Biskupi diecezjalni

Biskup pomocniczy

Biskupi seniorzy

Biskup rezydent

Główne świątynie metropolii

Bazylika katedralna we Włocławku
Bazylika katedralna we Włocławku
Katedra w Bydgoszczy
Katedra w Bydgoszczy

Zobacz też

Przypisy

  1. Tomasz Jurek. Ryczyn biskupi. Studium z dziejów Kościoła polskiego w XI wieku. „Roczniki historyczne”. LX, s. 44, 45, 1994. 
  2. Tomasz Jurek. Ryczyn biskupi. Studium z dziejów Kościoła polskiego w XI wieku. „Roczniki historyczne”. LX, s. 56, 1994. 

Bibliografia

  • Piotr Nitecki, Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965–1999. Słownik biograficzny, Warszawa 2000.
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Metropolia gnieźnieńska
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.