For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Mezosfera (warstwa atmosfery).

Mezosfera (warstwa atmosfery)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Ten artykuł dotyczy warstwy atmosfery ziemskiej. Zobacz też: mezosfera (geologia).
Pionowy podział atmosfery ziemskiej z zachowaną skalą wysokości
Pionowy podział atmosfery ziemskiej z zachowaną skalą wysokości

Mezosfera – warstwa atmosfery planety, w której temperatura maleje z wysokością, a która nie przylega do powierzchni. Jest położona nad stratosferą, od której dzieli ją stratopauza, a pod termosferą, od której oddziela ją mezopauza. Jeśli planeta nie ma stratosfery, mezosfera może sąsiadować z troposferą (przez tropopauzę), w której wszakże gradient temperatury jest inny.

Mezosfera ziemska

Polarne chmury mezosferyczne nad Azją widoczne z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej
Polarne chmury mezosferyczne nad Azją widoczne z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej

Ziemska mezosfera znajduje się na wysokości od 45–50 km do 85–90 km, między stratosferą a termosferą[1]. Temperatura powietrza maleje w niej o 2,3 °C/km od ok. 0 °C, osiągając na górnej granicy −80, −90 °C, a nawet niższe wartości[2]. Ilość głównych składników powietrza: tlenu i azotu, a także dwutlenku węgla w mezosferze jest niemal identyczna jak w niżej leżących warstwach atmosfery ziemskiej. Najważniejszą różnicą pomiędzy mezosferą a niższymi warstwami jest bardzo mała gęstość powietrza, znikoma zawartość pary wodnej i obecność ozonu[3]. W górnej części mezosfery można czasami w nocy zaobserwować tzw. obłoki srebrzyste, znane też jako polarne chmury mezosferyczne; są to najwyższe chmury w atmosferze Ziemi. Ciśnienie osiąga tu wartość poniżej 1 hPa[1][4]. Fale w atmosferze mogą przenosić ciepło z niższych warstw[4]. Występują w niej turbulencje, prędkości wiatrów są bardzo zmienne: od 15 do 100 m/s[2]. Do zjawisk występujących w mezosferze należą tzw. sprite („duszki”) i „elfy”, rodzaje wyładowań atmosferycznych do jonosfery występujące wysoko ponad chmurami burzowymi. Większość meteorów spala się w tym obszarze atmosfery, wzbogacając go w atomy żelaza i innych metali[4].

Mezosfera jest trudnym obszarem badań, jako że nie docierają do niej balony ani samoloty, a sztuczne satelity krążą powyżej mezopauzy, aby uniknąć oporów powietrza. Do badania tego obszaru atmosfery wykorzystuje się rakiety sondażowe, które mogą dokonać jedynie krótkich pomiarów[4].

Mezosfery innych planet

Wysokie warstwy atmosfery Tytana z błękitną warstwą aerozoli w mezosferze
Wysokie warstwy atmosfery Tytana z błękitną warstwą aerozoli w mezosferze

Wszystkie ciała planetarne w Układzie Słonecznym o dostatecznie gęstej atmosferze mają warstwę określaną mianem mezosfery. Temperatura w atmosferze Wenus w obszarze od 65 do 100 km nad powierzchnią maleje prawie monotonicznie z wysokością i cały ten obszar określa się mianem mezosfery. Nie występuje pod nią stratosfera. Dobowe (tj. w trakcie jednego obrotu planety) wahania temperatury są nieznaczne[5]. W mezosferze Marsa na wysokościach 70–100 km nad powierzchnią zaobserwowano chmury z suchego lodu (CO2)[6]. Tytan, największy księżyc Saturna, ma gęstą atmosferę z mezosferą, w której na wysokości 520 km nad powierzchnią występuje warstwa aerozoli. Jest ona oddzielona od niższych warstw mgły w atmosferze Tytana[7]. Planety–olbrzymy mają mezosfery, których temperatury mają jednolity zakres wartości (około 140–150 K) pomimo różnej odległości od Słońca. Zapewne wiąże się to z identycznym mechanizmem utraty ciepła, przez emisję w zakresie linii widmowych etanu i acetylenu[8].

Przypisy

  1. a b Stratosphere and mesosphere. [w:] Encyclopedia Britannica [on-line]. [dostęp 2017-02-06]. (ang.).
  2. a b Skład i budowa atmosfery. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej. [dostęp 2017-02-06].
  3. mesosphere, [w:] Encyclopædia Britannica [online] [dostęp 2017-02-06] (ang.).
  4. a b c d Stratosphere - overview. [w:] Center for Science Education [on-line]. University Center for Atmospheric Research, 2011. [dostęp 2017-02-06]. (ang.).
  5. Chamberlain i Hunten 1990 ↓, s. 38.
  6. Francisco González-Galindo, et al.. The Martian mesosphere as revealed by CO 2 cloud observations and general circulation modeling. „Icarus”. s. 10–22. DOI: 10.1016/j.icarus.2011.08.006. Bibcode2011Icar..216...10G. (ang.). 
  7. Panayotis Lavvas, Roger V. Yelle, Véronique Vuitton. The detached haze layer in Titan's mesosphere. „Icarus”. 201 (2). s. 626–633. DOI: 10.1016/j.icarus.2009.01.004. (ang.). 
  8. Chamberlain i Hunten 1990 ↓, s. 52–56.

Bibliografia

  • Joseph W. Chamberlain, Donald M. Hunten: Theory of planetary atmospheres: an introduction to their physics and chemistry. Wyd. 2. Academic Press, 1990, seria: International Geophysics Series. ISBN 0-12-167252-2.


{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Mezosfera (warstwa atmosfery)
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.