For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Order Krzyża Pogoni.

Order Krzyża Pogoni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Order Krzyża Pogoni
Vyties Kryžiaus ordinas
Awers

Awers insygniów Orderu I Klasy
Baretka

Baretka Krzyża Wielkiego
Baretka

Baretka Krzyża Wielkiego Komandorskiego
Baretka

Baretka Krzyża Komandorskiego
Baretka

Baretka Krzyża Oficerskiego
Baretka

Baretka Krzyża Kawalerskiego
Ustanowiono

1919/1991

Kruszec

srebro

Powyżej

Order Witolda Wielkiego

Poniżej

Order Wielkiego Księcia Giedymina

Prezydent Litwy Antanas Smetona udekorowany Orderem Krzyża Pogoni z Mieczami
Prezydent Litwy Antanas Smetona udekorowany Orderem Krzyża Pogoni z Mieczami

Order Krzyża Pogoni (lit. Vyčio Kryžiaus ordinas) – drugie litewskie odznaczenie państwowe, a zarazem najwyższe wojskowe, ustanowione w 1919. Przyznawany jest obywatelom litewskim i obcokrajowcom za szczególne bohaterstwo wykazane w obronie wolności i niepodległości Państwa Litewskiego. Świętem orderu jest 23 listopada, Dzień Armii Litewskiej.

Historia

Odznaczenie zostało ustanowione i oficjalnie zatwierdzone przez rząd litewski w dniu 30 lipca 1919. Order był przyznawany do 1940. Pomysłodawcą ustanowienia odznaczenia był litewski generał Silvestras Žukauskas.

Początkowo nosiło nazwę Krzyż „Za Ojczyznę” (lit. Kryžius „Už tėvynę”), a od lutego 1920 Krzyż Pogoni (lit. Vyties Kryžius). Podzielony on został na trzy klasy gdzie I klasa była klasą najniższą, a III klasa – najwyższą. Różniły się wykonaniem odznaki krzyża i liczbą gwiazdek trój- lub pięciopromiennych umieszczanych na wstążce:

  • I klasa – odznaka z brązu i jedna gwiazdka na wstążce,
  • II klasa – odznaka z brązu i dwie gwiazdki,
  • III klasa – odznaka z pozłacanego brązu i trzy gwiazdki[1].

W 1927 przyjęto nowy statut i nową nazwę Order Krzyża Pogoni (Vyties Kryžiaus Ordinas). Zmieniono też kolejność klas i odtąd III klasa była najniższą, a I klasa – najwyższą, odznaki wszystkich klas wykonywane były ze srebra i emaliowane na czarno:

  • I klasa – uzyskała całkiem nowy wygląd – powiększoną odznakę mocowano do wielkiej wstęgi noszonej z ramienia do przeciwległego boku odznaczonego, który otrzymywał też srebrną gwiazdę orderową,
  • II klasa – zamiast dwóch gwiazdek mocowano dwie gałązki dębowe,
  • III klasa – zamiast gwiazdki – jedna gałązka dębowa[1].

W 1930 litewska nazwa odznaczenia została zmieniona z powodów lingwistycznych na Vyčio Kryžiaus Ordinas, zlikwidowano kategorię cywilną (ordery bez mieczy), a odznaczenie zostało podzielone na pięć klas, podobnie jak wiele innych europejskich orderów:

  • I klasa – duży krzyż na wielkiej wstędze przewieszanej przez ramię i gwiazda orderowa na piersi,
  • II klasa – średniej wielkości krzyż na wstędze na szyi i gwiazda orderowa,
  • III klasa – średniej wielkości krzyż na wstędze na szyi,
  • IV klasa – mały krzyż na prostokątnej wstążce z dwoma gałązkami dębowymi,
  • V klasa – mały krzyż na prostokątnej wstążce z jedną gałązką dębową[1].

Po aneksji Litwy przez ZSRR w 1940 order został zniesiony. Przywrócono go 15 stycznia 1991, jako pierwsze z przedwojennych odznaczeń litewskich. Pierwszymi osobami odznaczonymi Orderem Krzyża Pogoni byli zamordowani przez Sowietów obrońcy wieży TV w Wilnie (1991), którym odznaczenie przyznano pośmiertnie (m.in. Loreta Asanavičiūtė).

Obecnie odznaczenie jest wykonywane w Mennicy Państwowej w Wilnie i przez firmę Gurtana, a wstążka orderu jest produkowana przez znaną duńską firmę medalierską Mørch & Søn w Kopenhadze. W 1992 wstążki orderu IV i V klasy były wykonywane przez znaną paryską firmę medalierską Arthus-Bertrand[2].

Obecnie order dzieli się on na pięć klas, wszystkie z mieczami. W 2002 ustanowiono powiązany z Orderem Medal Orderu Krzyża Pogoni.

W 90. rocznicę ustanowienia Orderu Krzyża Pogoni (2009) Poczta Litwy wydała znaczek pocztowy z wizerunkiem tego odznaczenia[3].

Opis odznaki

Odznaką orderu jest emaliowany na czarno podwójny srebrny krzyż Jagiellonów (wykonywany z brązu i ze srebra próby 0,800) o rozmiarach 4,2 × 2,6 cm[4]. Pośrodku krzyża znajduje się herb Litwy Pogoń na tle z czerwonej (pierwotnie wiśniowej) emalii (wersja z mieczami posiada dwa złote miecze skrzyżowane pod sześcioramienną tarczą herbową). Na rewersie napis: Už narsumą 1918/XI/23 (Za dzielność i data powstania Armii Litewskiej, a także kolejny numer odznaczenia – istnieją różne warianty). Obecna wersja zamiast tej daty ma wygrawerowany rok 1919 (taki wariant występował również na przedwojennych odznaczeniach). Kawalerom orderu I i II klasy przysługuje również gwiazda orderowa w kształcie srebrnej dziewięcioramiennej gwiazdy z wizerunkiem odznaki Orderu Krzyża Pogoni z Mieczami (do 1940 istniała również gwiazda orderowa bez mieczy)[5]. Wstążka orderu jest koloru karmazynowego z dwoma czarnymi paskami wzdłuż obu boków, z których jeden jest cieńszy, drugi grubszy.

Odznaczeni

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Krzyża Pogoni.

W latach 1920–1927 odznaczono:

  • III klasą (najwyższą) – nikogo,
  • II klasą z mieczami – 98 osób, bez mieczy – 22 osoby (21 obcokrajowców)
  • I klasą (najniższą) z mieczami – 1 396 osób, bez mieczy – 78 osób (23 obcokrajowców)[1].

W latach 1927–1930 otrzymało:

W latach 1930–1940 wyróżniono już jedynie najniższą klasą:

  • V klasa – 4 osoby[1].

W latach 90. XX w. order został przyznany 396 osobom:

  • I klasa – 56 osób,
  • II klasa – 30 osób,
  • III klasa – 76 osoby,
  • IV klasa – 144 osoby,
  • V klasa – 91 osób[2].

Przypisy

  1. a b c d e f Vilius Kavaliauskas: Symbole wolności bałtyckiej 1918–1940. Warszawa: Muzeum Łazienki Królewskie, 2020, s. 81-89. ISBN 978-83-64178-88-7.
  2. a b Order of the Cross of Vytis
  3. Michel Europa-Katalog. Nordeuropa (Litauen), Schwaneberger Verlag GMBH, Unterschleissheim 2009, ISBN 978-3-87858-884-9
  4. Algimantas Astikas: Lietuvos ordinai, medaliai ir ženkleliai 1918–1940, Wilno 1993, str. 48 i 57
  5. Algimantas Astikas: Lietuvos ordinai, medaliai ir ženkleliai 1918–1940, Wilno 1993, str. 54

Bibliografia

  • Algimantas Astikas: Lietuvos ordinai, medaliai ir ženkleliai 1918-1940, Wilno 1993, ISBN 5-417-00373-5
  • Robert Werlich: Orders and Decorations of All Nations: Ancient and Modern, Civil and Military, Waszyngton 1965

Linki zewnętrzne

{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Order Krzyża Pogoni
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.