For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Polityka jednych Chin.

Polityka jednych Chin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Chińska Republika Ludowa (kolor jasnożółty) i Republika Chińska (zielony)
Chińska Republika Ludowa (kolor jasnożółty) i Republika Chińska (zielony)

Polityka jednych Chin – zasada obowiązująca w chińskiej polityce, zakładająca istnienie tylko jednego państwa chińskiego, składającego się z Chin kontynentalnych, Hongkongu, Makau i Tajwanu.

Stosowana przez Chińską Republikę Ludową (ChRL) i Republikę Chińską (RCh) od początku ich powstania, była i jest odmiennie interpretowana przez obie strony. Podczas gdy ChRL uważa się za jedynego przedstawiciela narodu i państwa chińskiego, RCh twierdzi, że to ona reprezentuje „jedne Chiny”. Polityka ta, przy zachowaniu odrębnej interpretacji, została oficjalnie potwierdzona przez obie strony tzw. konsensusem z 1992 roku[1][2].

W stosunkach międzynarodowych polityka jednych Chin wyklucza jednoczesne uznawanie dwóch państw chińskich. W praktyce, po przeniesieniu uznania z jednego państwa na drugie, to pierwsze zrywa stosunki dyplomatyczne z państwem uznającym.

Historia

1949–2000

W 1911 zniesiono cesarstwo w Chinach i proklamowano powstanie Republiki Chińskiej. W październiku 1949, po wielu latach wojny domowej, władzę w Chinach zdobyli ostatecznie komuniści z Mao Zedongiem na czele, ogłaszając powstanie ChRL. Rządząca wcześniej i walcząca z komunistami Partia Narodowa (Kuomintang) na czele z Czang Kaj-szekiem nie uznała komunistycznych władz i, zmuszona opuścić kontynent, uciekła na Tajwan, gdzie nadal uznawała się za przedstawiciela Republiki Chińskiej. Oba państwa nie uznawały wzajemnie swych praw i dążyły do zjednoczenia dwóch terytoriów, początkowo przy użyciu siły[3].

Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 2758 z 1971
Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 2758 z 1971

Powstała w ten sposób sytuacja wymusiła na uczestnikach polityki międzynarodowej zajęcie określonego stanowiska. Do 1949 społeczność międzynarodowa za legalnych przedstawicieli Chin uznawała rząd Republiki Chińskiej, złożony z członków Kuomintangu. Rząd ten w 1945 został również przedstawicielem Chin w ONZ, którym pozostał także po 1949 dzięki poparciu udzielanemu mu przez Stany Zjednoczone. Po proklamowaniu powstania ChRL, nowe władze jako pierwsze uznały państwa bloku komunistycznego. W latach późniejszych, wraz ze wzrostem znaczenia politycznego i gospodarczego ChRL, państwo to zyskiwało coraz szersze uznanie na scenie międzynarodowej. Republika Chińska, uważająca się za jedynego reprezentanta Chin, w odpowiedzi na uznawanie ChRL przez kolejne państwa i organizacje międzynarodowe, zrywała od razu swoje stosunki dyplomatyczne z nimi, popadając przez to w coraz większą izolację polityczną. Również ChRL, nawiązując stosunki dyplomatyczne z nowymi państwami, żądała od nich wycofywania ich uznania dla Republiki Chińskiej[3].

Przełomowym momentem w stosunkach obu państw chińskich ze społecznością międzynarodową były lata 70. XX w. W 1971 ChRL zajęła miejsce zajmowane dotąd przez RCh w ONZ. 25 października 1971 Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję nr 2758 o „nadaniu legalnych praw Chińskiej Republiki Ludowej w ONZ”, w której uznawało „przedstawicieli ChRL za jedynych legalnych przedstawicieli Chin w ONZ” i jednocześnie usuwało „przedstawicieli Czang Kaj-szeka z miejsca, które bezprawnie zajmują w ONZ i wszystkich organizacji z nią powiązanych”[4]. W 1972 stosunki z ChRL nawiązała Japonia, pozostająca wcześniej w bliskich stosunkach z RCh[5].

Hol w Hotelu Jinjiang w Szanghaju, miejsce podpisania komunikatu szanghajskiego w 1972
Hol w Hotelu Jinjiang w Szanghaju, miejsce podpisania komunikatu szanghajskiego w 1972

W latach 70. XX w. doszło również do zbliżenia ChRL ze Stanami Zjednoczonymi, dotychczas bliskimi sojusznikami Tajwanu. W 1972 w czasie wizyty prezydenta Richarda Nixona w ChRL wydany został „Wspólny komunikat chińsko-amerykański” – tzw. komunikat szanghajski, w którym władze ChRL uznały się za jedyne legalne władze chińskie i stwierdziły, że wyzwolenie Tajwanu jest ich wewnętrzną sprawą. USA natomiast „przyjęły do wiadomości”, że Chińczycy po obu stronach Cieśniny Tajwańskiej uznają, że istnieją tylko jedne Chiny, a ich częścią jest Tajwan. Potwierdziły także niepodważanie zasady jednych Chin oraz zainteresowanie pokojowym rozwiązaniem kwestii Tajwanu przez same Chiny[6]. W grudniu 1978 USA i ChRL wydały drugi wspólny komunikat, który wchodził w życie z dniem 1 stycznia 1979. Oba państwa nawiązywały w nim stosunki dyplomatyczne, a USA zobowiązywały się uznawać rząd ChRL za jedyny legalny rząd Chin. Jednocześnie dokument stwierdzał, że obywatele USA będą nadal utrzymywać kulturalne, handlowe i inne nieoficjalne stosunki z obywatelami Tajwanu[7].

Przeobrażenia na scenie politycznej w Chińskiej Republice Ludowej i Republice Chińskiej w drugiej połowie lat 70. i w latach 80. XX w. pozwoliły na stopniowe łagodzenie napięć w ich wzajemnych relacjach, co wywarło również pewien wpływ na zasadę „jednych Chin”. W 1975 na Tajwanie zmarł prezydent Czang Kaj-szek, a rok później Mao Zedong w ChRL. Odejście wieloletnich przywódców pozwoliło na przewartościowanie polityki zagranicznej, przy jednoczesnym utrzymaniu przez dwa państwa polityki „jednych Chin”. W 1979 ChRL zaoferowała „Chińczykom na Tajwanie” „pokojowe zjednoczenie” oraz nawiązanie tzw. trzech połączeń, a w kolejnych latach wyszła z planem zjednoczenia na zasadzie „jeden kraj, dwa systemy”. W drugiej połowie lat 80. XX w. na Tajwanie wprowadzony został system demokratyczny. W 1986 powstała proniepodległościowa opozycyjna Demokratyczna Partia Postępowa (DPP), a rok później zniesiono obowiązujący od 1949 stan wojenny[8].

Na początku lat 90. XX w. obie strony powołały dwie nieoficjalne instytucje pozarządowe do prowadzenia wzajemnych rozmów, ARATS w ChRL oraz SEF na Tajwanie. Ich szefowie spotkali się w listopadzie 1992 na terenie brytyjskiego wówczas Hongkongu, czego efektem było zawarcie tzw. konsensusu z 1992. Na jego podstawie obie strony Cieśniny Tajwańskiej uznały istnienie tylko „jednych Chin” złożonych z Chin kontynentalnych oraz Tajwanu, lecz pozostały przy odmiennych interpretacjach tej zasady[1][2][9].

XXI wiek

Stosunki Tajwanu z ChRL ochłodziły się w czasie prezydentury Chen Shui-biana (2000–2008) z opozycyjnej Demokratycznej Partii Postępowej, która po raz pierwszy od 50 lat odsunęła od władzy Kuomintang. DPP kontestowała politykę „jednych Chin” i krytykowała konsensus z 1992, optując za niepodległością wyspy, czyli w istocie polityką „dwóch Chin”. Nowe otwarcie w relacjach dwustronnych rozpoczęło się w 2008 wraz z objęciem rządów przez prezydenta Ma Ying-jeou, lidera Kuomintangu. W tym samym roku wznowiono dwustronne rozmowy ARATS–SEF oraz po raz pierwszy uruchomiono „trzy połączenia” między terytoriami: lotnicze, morskie i pocztowe. Administracja prezydenta Ma powróciła do zasady „jednych Chin” oraz opowiedziała się za „polityką trzech nie” – nie dla zjednoczenia, niepodległości i użycia siły[1][2][9].

Chińska Republika Ludowa, stojąca od lat 80. XX w. na stanowisku zasady „jednych Chin” i „pokojowego zjednoczenia”, w marcu 2005 raz jeszcze potwierdziła tę politykę w tzw. ustawie antysecesyjnej przyjętej przez Ogólnochińskie Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych[1]. Ustawa definiowała charakter stosunków z Tajwanem, a głównym powodem jej uchwalenia było sprzeciwienie się i powstrzymanie ewentualnego ogłoszenia niepodległości Tajwanu. Dokument stanowił, że „istnieją na świecie tylko jedne Chiny”, do których należą zarówno Chiny kontynentalne, jak i Tajwan. Suwerenność i integralność Chin jest niepodzielna, a ich „ochrona jest powszechnym obowiązkiem wszystkich chińskich obywateli, w tym rodaków z Tajwanu”. Ustawa stwierdzała, że Tajwan jest częścią Chin, a państwo nie pozwoli „separatystycznym siłom dążącym do tajwańskiej niepodległości na secesję od Chin pod żadną nazwą i żadnym środkami”. Chociaż ustawa potwierdzała zasadę „jednych Chin”, nie utożsamiała ich w sposób wyraźny z ChRL, używając zamiast tej nazwy określenia „państwo”. W związku z tym, w jej tekście nie znalazł się zapis o władzach ChRL jako jedynych przedstawicielach Chin[10]. Zasada „jednych Chin” została również potwierdzona przez przewodniczącego ChRL Hu Jintao w grudniu 2008[2].

Uznanie międzynarodowe Republiki Chińskiej

Międzynarodowe relacje Tajwanu:      państwa utrzymujące stosunki dyplomatyczne z Republiką Chińską (brak uznania ChRL)      państwa utrzymujące nieoficjalne relacje z Tajwanem
Międzynarodowe relacje Tajwanu:

     państwa utrzymujące stosunki dyplomatyczne z Republiką Chińską (brak uznania ChRL)

     państwa utrzymujące nieoficjalne relacje z Tajwanem

Zgodnie z polityką „jednych Chin”, utrzymywanie stosunków dyplomatycznych z jednym z państw chińskich oznacza brak uznania dla drugiego z nich. W 2021 stosunki dyplomatyczne z Republiką Chińską utrzymywało 13 państw członkowskich ONZ oraz Watykan. Są to przede wszystkim niewielkie państwa z regionu Ameryki Środkowej i Karaibów oraz Oceanii, a także Watykan.

Lista państw uznających Republikę Chińską[11][12]:

Afryka (1 państwo)


Europa (1 państwo)


Oceania (4 państwa)


Ameryka Środkowa i Południowa (8 państw)

Pomimo braku stosunków dyplomatycznych, Republika Chińska w 2010 utrzymywała nieformalne stosunki z 54 państwami. Są to stosunki o charakterze gospodarczym, handlowym, kulturalnym i społecznym. Republika Chińska posiada w tych państwach swoje własne misje, które nie posiadają jednak statusu misji dyplomatycznej. W większości państw jest to Taipei Economic and Cultural Representative Office (TECRO) lub placówka o zbliżonej nazwie o charakterze gospodarczo-społecznym. Państwa te posiadają z kolei na Tajwanie własne instytucje gospodarcze i społeczne[13].

Afryka (2)


Ameryka Północna (3)


Ameryka Południowa (7)


Australia i Oceania (4)


Azja (16)

Europa (22)

Zobacz też

Przypisy

  1. a b c d Bogdan Góralczyk, Fundacja im. Kazimierza Pułaskiego: Bogdan Góralczyk: Gra o Tajwan. psz.pl, 26 stycznia 2010. [dostęp 2010-02-05]. (pol.).Sprawdź autora:1.
  2. a b c d Justyna Szczudlik-Tata: ChRL-Tajwan perspektywy normalizacji stosunków chińsko-tajwańskich. Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, 26 listopada 2009. [dostęp 2010-02-05]. (pol.).
  3. a b Grzegorz Marczak: Stosunki Chiny-Tajwan w latach 1949–71. psz.pl, 6 czerwca 2005. [dostęp 2010-02-05]. (pol.).
  4. General Assembly Resolution 2758. UN Democracy.com. [dostęp 2010-02-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-06-19)]. (ang.).
  5. Adam Jarosz: Tajwan po 1949 roku. psz.pl, 7 czerwca 2005. [dostęp 2010-02-05]. (pol.).
  6. Shanghai Communiqué. taiwandocuments.org. [dostęp 2010-02-05]. (ang.).
  7. Joint Communiqué on the Establishment of Diplomatic Relations. taiwandocuments.org. [dostęp 2010-02-05]. (ang.).
  8. Grzegorz Marczak: Stosunki Chiny-Tajwan w latach 1971–87. psz.pl, 06.06.2005.. [dostęp 2010-02-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-06-01)]. (pol.).
  9. a b Su Chi admits the `1992 consensus' was made up. Taipei Times, 22 lutego 2006. [dostęp 2010-02-05]. (ang.).
  10. Full text of Anti-Secession Law. People's Daily Online, 14 marca 2005. [dostęp 2010-02-05]. (ang.).
  11. Diplomatic Allies. Ministry of Foreign Affairs Republic of China. [dostęp 2010-02-05]. (ang.).
  12. Foreign Relations – Bilateral Ties. The Republic of China Yearbook 2011. [dostęp 2013-02-07]. (ang.).
  13. Embassies, Consulates, and Missions Abroad. Overseas Office Republic of China. [dostęp 2010-02-05]. (ang.).
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Polityka jednych Chin
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.

X

Wikiwand 2.0 is here 🎉! We've made some exciting updates - No worries, you can always revert later on