For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Reakcja chemiczna.

Reakcja chemiczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Ten artykuł od 2012-05 wymaga zweryfikowania podanych informacji.Należy podać wiarygodne źródła, najlepiej w formie przypisów bibliograficznych.Część lub nawet wszystkie informacje w artykule mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte.Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon ((Dopracować)) z tego artykułu.
W reakcji typu SN2 rozerwanie wiązania i utworzenie nowego zachodzi równocześnie
W reakcji typu SN2 rozerwanie wiązania i utworzenie nowego zachodzi równocześnie

Reakcja chemiczna – każdy proces, w wyniku którego pierwotna substancja zwana substratem przemienia się w inną substancję zwaną produktem[1][2][3]. Aby cząsteczka substratu zamieniła się w cząsteczkę produktu, konieczne jest rozerwanie przynajmniej jednego z obecnych w niej wiązań chemicznych pomiędzy atomami, bądź też utworzenie się przynajmniej jednego nowego wiązania. Reakcje chemiczne przebiegają z reguły z wydzieleniem lub pochłonięciem energii cieplnej, promienistej – promieniowania elektromagnetycznego (np. światła, podczerwieni), ewentualnie promieniowania (alfa lub beta) lub elektrycznej[3]. Elementem reakcji chemicznej może być katalizator, który przyspiesza jej zachodzenie.

Reakcje proste i złożone

Reakcja prosta to pojedynczy akt zerwania lub powstania jednego wiązania chemicznego. W przyrodzie bardzo rzadko obserwuje się jednak reakcje proste. Można do nich zaliczyć np. rozpad cząsteczek chloru (Cl–Cl) pod wpływem promieniowania ultrafioletowego[potrzebny przypis].

Olbrzymia większość obserwowanych reakcji to reakcje złożone, w których dochodzi jednocześnie do rozpadu jednych wiązań i powstania drugich. Każdą reakcje złożoną można zapisać jako ciąg następujących po sobie reakcji prostych, które w tym przypadku nazywają się reakcjami elementarnymi.

Np. reakcja między bromowodorem i etylenem CH2=CH2, prowadząca do powstania bromoetanu (BrCH2–CH3), wiąże się z rozerwaniem wiązania H–Br, zamianą wiązania podwójnego C=C na wiązanie pojedyncze i powstaniem wiązania C–Br i C–H.

Kompletny zbiór reakcji elementarnych zachodzących podczas reakcji złożonej jest często nazywany jej mechanizmem.

Pojęcie reakcje złożone oznacza też przeciwieństwo reakcji elementarnych (również nazywanych prostymi lub izolowanymi). Wynik wielu reakcji, równocześnie zachodzących w roztworze, zależy od przebiegu wszystkich prostych reakcji cząstkowych. Do tak zdefiniowanych reakcji złożonych zalicza się np. reakcje równoległe, następcze, odwracalne, sprzężone i łańcuchowe[4].

Rodzaje reakcji złożonych

W chemii organicznej przykładami reakcji złożonych są[potrzebny przypis]:

  • addycja (przyłączanie) – w wyniku tej reakcji reagująca cząsteczka ulega powiększeniu o atom lub grupę atomów; np. do cząsteczki etylenu (CH2=CH2) zostaje przyłączona cząsteczka bromowodoru (HBr), w wyniku czego powstaje nowa cząsteczka bromoetanu (BrCH2–CH3);
  • substytucja (podstawienie) – w wyniku tej reakcji w cząsteczce następuje wymiana atomu lub ich grupy; jeden atom lub ich grupa odrywa się od cząsteczki, a inny atom lub ich grupa się w to miejsce przyłącza;
  • eliminacja (oderwanie) – w wyniku tej reakcji od cząsteczki odrywa się atom lub grupa atomów i nic innego się w to miejsce nie przyłącza;
  • przegrupowanie (reakcja wewnętrzna) – przemiana jednego związku chemicznego w inny związek, w wyniku której powstaje nowa cząsteczka, mająca taki sam skład co stara (np. przemiana kwasu cyjanowego w izocyjanowy). Polega na rozerwaniu pewnych wiązań chemicznych i utworzeniu innych. Mogą, lecz nie muszą towarzyszyć temu zmiany stopnia utlenienia atomów tworzących cząsteczki substratu.

W chemii nieorganicznej te same typy reakcji nazywa się czasami inaczej:

Typ reakcji Schemat Przykłady
Reakcja syntezy X + Y → XY

2Na (s) + Cl2 (g) → 2NaCl (s)

N2 (g) + 3H2 (g) → 2NH3 (g)
Reakcja analizy (rozkładu) XY → X + Y

ZnCO3 (s)ZnO (s) + CO2 (g)

Reakcja wymiany X + YA → XA + Y

Zn (s) + CuSO4 (aq)ZnSO4 (aq) + Cu (s)

C (s) + ZnO (s) → CO (g) + Zn (g)
O2 (g) + HgS (s) → SO2(g) + Hg (g)
Reakcja podwójnej wymiany XA + YB → XB + YA

NaOH (aq) + HCl (aq) → NaCl (aq) + HOH (c)

NaCl (aq) + AgNO3 (aq) → NaNO3 (aq) + AgCl (s)

s – ciało stałe; c – ciecz; g – gaz; aq – roztwór wodny

Zobacz też

Przypisy

  1. Chemical reaction, [w:] A.D. McNaught, A. Wilkinson, Compendium of Chemical Terminology (Gold Book), S.J. Chalk (akt.), International Union of Pure and Applied Chemistry, wyd. 2, Oxford: Blackwell Scientific Publications, 1997, DOI10.1351/goldbook.C01033, ISBN 0-9678550-9-8 (ang.).
  2. Słownik szkolny CHEMIA: reakcja chemiczna. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1993, s. 285. ISBN 83-02-04981-6.
  3. a b Pojęcie reakcji chemicznej. W: Andrzej Górski: Chemia. T. 1: Budowa i przemiany materii. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 248–251.
  4. Encyklopedia techniki: Chemia. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1993, s. 620. ISBN 83-204-1312-5.
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Reakcja chemiczna
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.

X

Wikiwand 2.0 is here 🎉! We've made some exciting updates - No worries, you can always revert later on