Republika Tarnobrzeska - Wikiwand
For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Republika Tarnobrzeska.

Republika Tarnobrzeska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Republika Tarnobrzeska
1918–1919
Godło Republiki Tarnobrzeskiej
Język urzędowy polski
Stolica Tarnobrzeg
Ustrój polityczny republika socjalistyczna
Ostatnia głowa państwa Tomasz Dąbal
Status terytorium państwo nieuznawane
Niepodległość Królestwo Polskie
1918-11-06 6 listopada 1918(dts)
Włączenie do Polski II Rzeczpospolita
1919

Republika Tarnobrzeska – potoczna nazwa obszaru objętego ruchem chłopów tarnobrzeskich w konsekwencji którego 6 listopada 1918 na 30-tysięcznym wiecu chłopskim w Tarnobrzegu powstał Komitet Rewolucyjny oraz oddziały milicji ludowej. Uchwalono także usunięcie władz mianowanych przez Polską Komisję Likwidacyjną i powołanie własnych władz terenowych[1]. Republika obejmowała tereny leżące w widłach Wisły i Sanu[2].

Historia

31 października 1918 roku do Tarnobrzega dotarła wieść o rozpadzie Austro-Węgier. Szybko powołano Powiatowy Komitet Samoobrony złożony głównie z działaczy Narodowej Demokracji i ludzi podległych Zdzisławowi Tarnowskiemu, komitet od razu podporządkował się Polskiej Komisji Likwidacyjnej. Chłopi w większości nie darzyli sympatią nowych władz[3]. 6 listopada 1918 roku pod pomnikiem Bartosza Głowackiego w Tarnobrzegu odbył się wiec, w którym udział wzięło 30 tysięcy osób (głównie chłopów)[4][5][6]. W czasie wiecu przemawiali między innymi Eugeniusz Okoń i Tomasz Dąbal, ich mowy były silnie anty-szlacheckie. W czasie wiecu powołano Powiatową Radę Ludową (nazywaną również często komitetem rewolucyjnym); Eugeniusz Okoń, Tomasz Dąbal i Franciszek Krempa ogłosili powstanie Ludowej Republiki Tarnobrzeskiej. W czasie wiecu popierający istnienie Republiki Tarnobrzeskiej przejęli władzę nad miastem. Na czele Republiki stanęli: Jan Gruszczyński (przewodniczący K.R.), Tomasz Dąbal (dowódca milicji ludowej i sekretarz K.R.) i ksiądz Eugeniusz Okoń; ważnymi postaciami byli także Wincenty Buczek (wiceprzewodniczący K.R.) oraz Franciszek Krempa (skarbnik K.R.)[7]. Głównym postulatem władz republiki było przekazanie ziemi chłopom. Powołano Powiatową Radę Chłopską, zwołano także sejmik powiatowy wybierany w powszechnych i tajnych wyborach (prawo głosu otrzymały również kobiety). Wkrótce powstało Prezydium Rady Chłopskiej oraz zespół powiatowych referentów; niedługo po swoim powstaniu Powiatowa Rada Chłopska wysłała swojego delegata do Tymczasowego Rządu Ludowego w Lublinie. 7 listopada 1918 roku Republika Tarnobrzeska poparła Tymczasowy Rząd Ludowy w Lublinie. 13 listopada tego samego roku po jednym z wieców republiki część wiecujących chłopów zdecydowała się napaść na Żydów mieszkających we wsiach laskowiackich; splądrowano wtedy wiele sklepów żydowskich. Z czasem władze miasta zaczęły nasyłać drobne oddziały wojskowe na organizowane dwa razy w tygodniu wiece, jednak chłopi zazwyczaj bezkrwawo pokonywali żołnierzy. Polska Komisja Likwidacyjna obawiając się zaognienia konfliktu poszła na chwilowe ustępstwa wobec Republiki Tarnobrzeskiej; PKL na komisarza powiatowego powołało dr. Łąckiego, który uznał ludowe władze. W grudniu 1918 roku w czasie wiecu w Baranowie Sandomierskim zgodnie z rozkazem władz aresztowany został Eugeniusz Okoń, jednak po demonstracjach w obronie Okonia więźnia wypuszczono. 8 stycznia chłopi mieszkający w Mokrzyszowie zabrali zboże ze spichlerza Tarnowskich, a mieszkańcy Stal, Żupawy, Jeziórka i Grębowa konie, bydło oraz ziemniaki pochodzące z dworskich zabudowań rozdali najbiedniejszym. 11 stycznia chłopi zaatakowali dwór Dolańskich w Grębowie, odmówili także płacenia długów i dzierżawy. Zbuntowani chłopi zostali zaatakowani przez wojsko, ponad 4000 osób zostało wtedy wychłostanych; aresztowano także 350 osób, kilka osób zginęło; wydarzenie to było de facto końcem Republiki Tarnobrzeskiej[8]. Represję wobec chłopów mieszkających w pobliżu Tarnobrzega nasiliły się wiosną 1919 roku (jednym z powodów zatargów było, że chłopi będący przekonani o rychłym przejęciu pastwisk i lasów przez państwo korzystali z nich; powodowało to między innymi potyczki z wojskiem). Dąbal po raz pierwszy został aresztowany 18 listopada 1920 roku, ale wypuszczony został już 5 grudnia tego samego roku. 8 grudnia 1921 roku Dąbal został ponownie aresztowany. 3 maja 1923 roku Zdzisław Tarnowski odzyskał panowanie nad tarnobrzeskim rynkiem i zorganizował tam wiec prawicy[9].

Zobacz też

Przypisy

  1. Tatomir 1962 ↓, s. 262.
  2. Zieliński 1985 ↓, s. 65.
  3. Mobile Madness, Chłopska republika - Uważam Rze Historia, historia.uwazamrze.pl [dostęp 2021-06-07] (pol.).
  4. Republika Tarnobrzeska - Zapytaj.onet.pl -, zapytaj.onet.pl [dostęp 2021-05-29] (pol.).
  5. 6 listopada 1918 r. Powołanie Republiki Tarnobrzeskiej, nowahistoria.interia.pl [dostęp 2021-05-29] (pol.).
  6. Tarnobrzeg. 100 lat Republiki Tarnobrzeskiej., Radio Leliwa, 6 listopada 2018 [dostęp 2021-05-29] (pol.).
  7. Mała encyklopedia 1971 ↓, s. 308.
  8. Zbuntowane państewko – Republika Tarnobrzeska | PodkarpackaHistoria.pl, podkarpackahistoria.pl [dostęp 2018-04-03] (pol.).
  9. Republika Tarnobrzeska – samorządna chłopska władza, Dziennik Trybuna, 6 stycznia 2019 [dostęp 2021-05-29] (pol.).

Bibliografia

  • Henryk Zieliński: Historia Polski 1914-1939. Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 1985. ISBN 83-04-00712-6.
  • Adam Tatomir: Tysiąc lat dziejów Polski. LSW, 1962.
  • Zbuntowane państewko - Republika Tarnobrzeska (pol.). podkarpackahistoria.pl. [dostęp 2015-11-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-11-06)].
  • Mała encyklopedia wojskowa. R-Ż. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1971.
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Republika Tarnobrzeska
Listen to this article