Ubu Król czyli Polacy - Wikiwand
For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Ubu Król czyli Polacy.

Ubu Król czyli Polacy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Ten artykuł od 2018-08 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł.Należy dodać przypisy do treści niemających odnośników do wiarygodnych źródeł.(Dodanie listy źródeł bibliograficznych lub linków zewnętrznych nie jest wystarczające). Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon ((Dopracować)) z tego artykułu.
Alfred Jarry, Deux aspects de la marionnette originale d'Ubu Roi - Marionetki na premierze w 1896 r.
Alfred Jarry, Deux aspects de la marionnette originale d'Ubu Roi - Marionetki na premierze w 1896 r.

Ubu Król, czyli Polacy (fr. Ubu Roi ou les Polonais) – dramat Alfreda Jarry’ego z 1888, wystawiony po raz pierwszy w 1896 roku, prekursorski dla surrealizmu oraz teatru absurdu. Sztukę charakteryzuje groteska, absurd, oraz satyra; dramat na język polski przetłumaczył Tadeusz Boy-Żeleński (1936).

Pochodzenie

Jarry napisał pierwszą wersję dramatu, gdy chodził do gimnazjum w Rennes w 1888 roku. Współautorami pierwotnej wersji, która nosiła tytuł Polacy byli jego szkolni koledzy, bracia Morin. Pierwowzorem tytułowej postaci był nielubiany przez uczniów nauczyciel fizyki Hebert. W tym samym 1888 Jarry wystawił sztukę w szkolnym teatrzyku kukiełkowym.

Streszczenie

Sztuka oparta jest na trzech tragediach szekspirowskich, tzn. Makbet, Hamlet oraz Król Lear, a tytuł na greckiej sztuce Sofoklesa Król Edyp. Stylowo sztuka jest spokrewniona z groteską francuskiego renesansowego autora François Rabelais i jego komicznych opowiadaniach o wyolbrzymionych postaciach Gargantua i Pantagruel[1][2]. Mimo dziecinnych i nieprzyzwoitych zwrotów tekst sięga ku zagadnieniom, które zajmowały twórców symbolizmu[3], stąd niektórzy krytycy uważają Jarry'ego jako pisarza należącego do tego nurtu literackiego[4].

Początek sztuki przedstawia pochodzącego z Francji Ubu, byłego króla Aragonii, który po przybyciu do Polski zostaje rotmistrzem dragonów króla Wacława. Pewnego dnia jego żona Ubica namawia męża do zamachu stanu i do zabicia Wacława razem z rodziną. W spisku Ubu pomaga rotmistrz Bardior i jego żołnierze. Ubu udaje się przejąć władzę w Polsce i zabić króla, jednak jeden z królewskich synów, Byczysław, uchodzi z życiem. Duch zamordowanego króla ukazuje się synowi i błaga o zemstę. Ubu sprawuje okrutne rządy w Polsce, rabując poddanych i mordując nieposłusznych szlachciców, aby zdobyć ich majątek. Jeden z podwładnych Ubu spiskuje wobec niemu i zostaje aresztowany, ale ucieka do Rosji, gdzie namawia cara do wojny z Ubu. Ten wybiera się na konfrontację z Rosjanami, a równocześnie jego żona zabiera się do kradzieży kosztowności zamkowych. Byczysław w międzyczasie staje na czele powstania i wyrzuca Ubicę z zamku. Rosjanie pokonują Ubu, a jego szeregi zostają rozbite, jego żona wraca do niego, po czym atakuje ich niedźwiedź. Ubica wtem udaje, że jest archaniołem Gabrielem, aby przestraszyć niedźwiedzia. Wówczas przybywa Byczysław, który ściga Ubu. Król Ubu broni się trupem zdechłego niedźwiedzia. Po pewnym czasie Ubu zostaje obalony, na tron wstępuje Byczysław, a uzurpator wraz z żoną ucieka do rodzimej Francji.

Premiera

Véritable portrait de Monsieur Ubu, drzeworyt oryginalny Alfreda Jarryego
Véritable portrait de Monsieur Ubu, drzeworyt oryginalny Alfreda Jarryego

Pierwsze wystawienie sztuki miało miejsce 10 grudnia 1896 w paryskim Théâtre de l’Œuvre, leżącym w dziewiątej dzielnicy Paryża. Jarry pracował wówczas jako sekretarz dyrektora teatru i namówił go do wystawienia swojego dramatu. Podczas premiery doszło do skandalu. Pierwsze słowo „grówno” (fr. merde/„merdre”) wywołało poruszenie wśród publiczności. Wśród zgromadzonych zasiadał między innymi irlandzki poeta William Butler Yeats, a także paryska elita artystyczna. Po premierze sztukę zdjęto z repertuaru.

Wydania

Ubu roi, afisz z 1922
Ubu roi, afisz z 1922

W formie książkowej dramat ukazał się dopiero w 1922 roku. Odtąd sztuka była wielokrotnie tłumaczona i wystawiana; jej tłumaczami byli między innymi Jiří Voskovec i Jan Werich (1928, na język czeski), Tadeusz Boy-Żeleński (1936, na język polski)[5], Barbara Wright (1952, na język angielski)[6], Ljubomir Draškić (1964, na język serbski). Ubu Król doczekał się między innymi adaptacji na teatr lalkowy (reż. Michael Meschke, 1964), na animację (reż. Jan Lenica, 1976) oraz film pełnometrażowy (reż. Piotr Szulkin, 2003), wielokrotnie był wystawiany w Stanach Zjednoczonych i Australii[7][8][9][10][11].

Przypisy

  1. Faustroll, Dr. Pataphysica 2: Pataphysica E Alchimia, Volume 2. Universe (2004). (ang.) ​ISBN 978-0-595-33745-3
  2. Offord, M. H. Francophone Literatures: A Literary and Linguistic Companion. Psychology Press (2001). ​ISBN 978-0-415-19840-0​ s. 123 (ang.)
  3. Jarry, Alfred. The Ubu Plays. Nick Hearn Books, Ltd. 1997. Introduction (po angielsku)
  4. Innes, Christopher: Avant-Garde Theatre: 1892-1992. Routledge, 1993, s. 24. ISBN 0-415-06517-8. (ang.)
  5. Gliński, Mikołaj: Król Ubu, czyli Polacy - Oczami Polaków. culture.pl, 2013-09-30. [dostęp 2020-06-16].
  6. Jarry. Ubu Roi. Drama in Five acts followed by the Song of Disembraining. First English translation and preface by Barbara Wright. Drawings by Franciszka Themerson. London: Gaberbocchus Press. 1951
  7. Hall, Oakley, III: Jarry and Me: The Autobiography of Alfred Jarry. Absintheur Press, 2010. ISBN 978-0-9774214-5-9. (ang.)
  8. Oakley Hall III. "UBU ROI by Alfred Jarry; Translated by Oakley Hall III" (Script and Production Notes). Firlefanz-Gallery.com. (Data dostępu 23 grudnia 2017)
  9. Braschi, Giannina. What to Read Now: Mixed-Genre Literature. „World Literature Today”, 2012 (ang.). [dostęp 25 marca 2018]. 
  10. Vena Cava Productions presents UBU ROI. Wherevent (2013-07-22). (data dostępu 2014-05-25)
  11. Kelly, Aden: LCT After Dark debuts Thursday. [dostęp 2016-11-03].

Bibliografia

  • Jarry, Alfred, Ubu Król, wyd. Zielona Sowa, 2002.
  • Innes, Christopher, Avant Garde Theatre 1892-1992. London and New York: Routledge, 1993.
  • Pile, Stephen, The Return of Heroic Failures, Harmondsworth, Penguin Books, 1988.
  • Taylor, Jane, Ubu and the Truth Commission. Cape Town: University of Cape Town Press, 2007.

Linki zewnętrzne

{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Ubu Król czyli Polacy
Listen to this article