For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Zakon żebraczy.

Zakon żebraczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Franciszek w ubogim habicie. Fresk z Sacro Speco w Subiaco, XIII w.
Franciszek w ubogim habicie. Fresk z Sacro Speco w Subiaco, XIII w.
Święty Dominik, rzeźba autorstwa Nicolo dell' Arca (1493)
Święty Dominik, rzeźba autorstwa Nicolo dell' Arca (1493)

Zakon żebraczy, zakon żebrzący, zakon mendykancki – zakon powstały w XIII wieku w celu realizacji życia ewangelicznego i apostolskiego w ubóstwie na wzór apostołów (vita apostolica).

Pierwszymi zakonami żebraczymi były dwie dynamiczne wspólnoty powstałe w krótkim czasie wokół charyzmatycznych postaci Franciszka z Asyżu i Dominika Guzmánafranciszkanie i dominikanie. Ich inspiracją były ruchy ubogich. W organizacji swego życia wykazywały współzależność zarówno z formami kościelnymi jak i z sektami heretyckimi, jak Waldensi czy Humiliati z Lombardii. Te dwa katolickie zakony stały się inspiracją dla innych wspólnot zakonnych tego typu[1].

Geneza historyczna

Zakony te pojawiły się w czasie, gdy Innocenty III próbował przywrócić do pierwotnej gorliwości doświadczające kryzysu wspólnoty mnisze benedyktynów oraz powstałe w wyniku reformy w XII wieku opactwa i klasztory, między innymi cystersów, braci szpitalnych, założonych przed 1198 przez Gwidona z Montpellier, i trynitarzy, powołanych przez Jana z Maty i Feliksa z Valois do wykupu chrześcijańskich jeńców i niewolników z rąk muzułmanów, a także kleryckie wspólnoty zakonne kanoników i norbertanów. Papież Innocenty starał się zreformować dawne zakony przez działalność swoich legatów i przez nałożenie na biskupów obowiązku wizytacji klasztorów. Widział bowiem w zakonach podporę reformy całego Kościoła.

W międzyczasie dwie charyzmatyczne postacie XIII-wiecznego Kościoła zgromadziły wokół siebie wspólnoty żebracze. Franciszek wcielał w życie ze swymi duchowymi braćmi pełne ewangeliczne ubóstwo. Dominik Guzmán, razem z pierwszymi dwunastoma braćmi stanowiącymi trzon klasztoru kaznodziejskiego w Tuluzie, pragnął utworzyć kolegium braterskie skupione wokół Mistrza-Chrystusa – wspólnotę, która odnawia i kontynuuje kolegium dwunastu apostołów w sercu Kościoła-Jerozolimy. Wspólnotę dającą świadectwo miłości między braćmi, którzy mają „jednego ducha i jedno, serce w Panu” (Dz 4,32)[2]. Dominik łączył troskę o rozwój intelektualny braci z życiem w radykalnym ubóstwie. Dominikanie zostali zatwierdzeni najpierw przez Innocentego III, a następnie oficjalnie dwiema bullami z 22 grudnia 1216 i 21 stycznia 1217, przez papieża Honoriusza III.

Franciszek z Asyżu otrzymał dla swego zakonu najpierw ustne zatwierdzenie od Innocentego III w 1206. W 1221 zebranie braci (nazwane kapitułą namiotów), w którym uczestniczyło trzy tysiące pierwszych franciszkanów, ogłosiło drugą regułę, będącą zbiorem fragmentów biblijnych w 24 rozdziałach. Nazwano ją regula non bullata (regułą niezatwierdzoną), dopiero bowiem wersję opracowaną w bardziej prawniczy sposób z pomocą kardynała Hugolina z Ostii papież Honoriusz zaaprobował bullą wydaną 29 listopada 1223. Ta druga zwana jest regula bullata (regułą zatwierdzoną). Papieże zdecydowali się zatwierdzić i popierać nowe zakony, mimo że sobór laterański IV (1215) w kanonie 13, próbując uporządkować sytuację licznych spontanicznie rodzących się wspólnot, wyraził życzenie, by nie zatwierdzano wspólnot o regułach zakonnych innych niż istniejące. Papież Innocenty jedynie poprosił dominikanów, by przyjęli regułę św. Augustyna[3].

Źródłem utrzymania braci mendykantów, czyli braci żebrzących, była jałmużna. Łączyli życie zakonne z posługą ewangelizacyjną. Swoje konwenty zakładali zwykle w miastach, najczęściej nieopodal bramy miejskiej. Dominikanie z początku prowadzili apostolstwo ściśle wędrowne we współpracy z biskupami i duchowieństwem parafialnym. Od roku 1240 zaczął się proces przekształcania klasztorów braci w ośrodki duszpasterskie z kaznodziejstwem, udzielaniem sakramentów, systemem konfraterni świeckich. Jako przykłady w Polsce można wymienić pierwsze trzynastowieczne kościoły dominikanów, w tym Świętej Trójcy w Krakowie, wraz z grobem św. Jacka (1183–1257), Świętego Wojciecha we Wrocławiu, z grobem Czesława Odrowąża (ok. 1175–1242), czy kościół św. Jakuba w Sandomierzu. Jednym z pierwszych kościołów franciszkańskich była bazylika św. Franciszka z Asyżu w Krakowie.

Do zakonów żebraczych również zaliczają się pierwotnie eremickie wspólnoty karmelitów i augustianów. Karmelici zostali ogłoszeni zakonem mendykanckim bullą Innocentego IV w 1247. Pierwszym generałem był Szymon Stock. Augustianie powstali po zjednoczeniu różnych oddzielnych grup w 1256, jednak dopiero papież Marcin V uznał ten zakon za żebraczy w 1424[4].

Wykaz

Do zakonów żebraczych zaliczani są:

Przypisy

Bibliografia

  • Hans Georg Beck, Karl August Fink, Josef Glazik, Erwin Iserloh, Hans Wolter: The Mendicant Orders. W: History of the Church. Hubert Jedin, John Dolan (red.), Anselm Biggs (przekład na j. ang.). T. IV – From the High Middle Ages to the eve of the Reformation. Nowy Jork: The Seabury Press, 1980, s. 172–183.
  • Studia nad historią dominikanów w Polsce 1222–1972. Jerzy Kłoczowski. T. I-II. Warszawa: 1975.
  • Marie-Humbert Vicaire OP: Duchowość św. Dominika. W: Tenże: Dominik i jego bracia kaznodzieje. Marie-Dominique Chenu (przedmowa), Andrzej Graboń (przekład i opracowanie). Poznań: W drodze, 1985.
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Zakon żebraczy
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.