For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Zdzisław Kajak.

Zdzisław Kajak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Zdzisław Kajak
Data urodzenia

14 grudnia 1929

Data śmierci

16 lipca 2002

Profesor nauk przyrodniczych
Specjalność: ekologia, hydrobiologia
Alma Mater

Uniwersytet Warszawski,
Wydział Biologii

Doktorat

1962
UW

Profesura

1988

Polska Akademia Nauk
Status

Komitet Ekologii i Komitet „Człowiek i Środowisko”

Praca naukowo-dydaktyczna
Uczelnie

Uniwersytet Warszawski,
Uniwersytet w Białymstoku,
Uniwersytet Śląski

Instytut

Ekologii PAN

Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi

Zdzisław Kajak (ur. 14 grudnia 1929, zm. 16 lipca 2002) – polski hydrobiolog, naukowiec, nauczyciel akademicki i organizator, profesor związany z Uniwersytetem Warszawskim (Wydział Biologii), Instytutem Ekologii PAN[a], Uniwersytetem w Białymstoku.

Życiorys

Zdzisław Kajak (ur. 1929) rozpoczął naukę przed II wojną światową; w czasie okupacji uczęszczał do szkoły zawodowej w zakładach mechanicznych. Po zakończeniu wojny ukończył szkołę średnią. W latach 1949–1954 studiował na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Już na drugim roku studiów rozpoczął działalność naukową, początkowo pod kierunkiem prof. Lesława Wiśniewskiego[1], a później w zespole młodych hydrobiologów, kierowanym przez Kazimierza Tarwida, badającym przede wszystkim różnorodność biologiczną siedlisk starorzeczy i łach wiślanych. Jako student, wykonujący badania naukowe w powołanym w roku 1952 Zakładzie Ekologii PAN (przekształconym później się w Instytut Ekologii PAN[2]), opublikował pierwszą pracę naukową na temat dennej fauny (bentos) jeziora Tajty (1953). Magisterska praca dyplomowa dotyczyła dominujących w bentosie starorzecza Wisły gatunków muchówek i skąposzczetów[3][4].

Po zakończeniu studiów kontynuował naukowe badania bentosu w Zakładzie Ekologii PAN (później – Instytut Ekologii PAN). Uzyskał doktorat w roku 1962, a w roku 1968 został habilitowany na podstawie pracy na temat czynników warunkujących zagęszczenie i biomasę bentosu. Tytuł profesora otrzymał w roku 1988. Z instytutem był związany do ostatnich miesięcy życia. Pełnił funkcję kierownika pracowni; przez wiele lat był też kierownikiem Zakładu Hydrobiologii. W Instytucie Ekologii kierował Studium Doktoranckim – był promotorem w 8 przewodach doktorskich i opiekunem w ponad 25 pracach magisterskich[3]. Pracował również w Centrum Badań Ekologicznych PAN[5], na Wydziale Biologiczno-Chemicznym Uniwersytecie w Białymstoku[5][b] (w którym założył Pracownię Hydrobiologii), na Uniwersytecie Śląskim (2 lata) oraz w University of British Columbia (1 rok).

Prof. Zdzisław Kajak był jednym z członków założycieli Polskiego Towarzystwa Hydrobiologicznego; przez 18 lat pełnił funkcję wiceprezesa i prezesa PTH, a w roku 1996 otrzymał tytuł Członka Honorowego[3][5]. Należał do Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (członek korespondent; Wydział IV Nauk Biologicznych)[5], Societas Internationalis Limnologiae[6] (1955–1992), Komitetu Ekologii i Komitetu „Człowiek i Środowisko” przy prezydium PAN i innych komitetów, rad naukowych i redakcyjnych[5][3].

Tematyka badań naukowych

Wraz z zespołem zajmował się teorią funkcjonowania ekosystemów wodnych oraz stosował wiedzę ekologiczną w praktyce, np. w dziedzinie gospodarki rybackiej oraz w dziedzinie ochrony środowiska (m.in. zapobieganie eutrofizacji zbiorników wodnych, rekultywacja jezior)[3][5].

Koordynował badania produktywności biologicznej i zależności troficznych w ekosystemach hydrobiologicznych (łańcuchy i sieci troficzne) wykonywane w różnych jednostkach Instytutu, a następnie również w różnych placówkach krajowych (m.in. w Instytucie Rybactwa Śródlądowego) i zagranicznych (np. Centralny Program Badań Podstawowych, CPBP; Międzynarodowy Program Biologiczny, MPB – współpraca z Kazimierzem Petrusewiczem)[3][5].

Zespół Zdzisława Kajaka przeprowadzał liczne eksperymenty terenowe, często wykonywane z użyciem autorskich technik badawczych kierownika. Prowadził m.in. pionierskie doświadczenia na dużych ekosystemach wodnych (całe jeziora lub ich wydzielone fragmenty), przygotowując podstawy technik biomanipulacyjnych (lata 70.). W jeziorze Warniak (w pobliżu jeziora Dgał Wielki) zbadano m.in. efekty manipulacji obsadą roślinożernych ryb filtrujących – tołpygi (zob. tołpyga biała, tołpyga pstra). Badano również przebieg rekultywacji jezior przez ich równoczesne przewietrzanie, wapnowanie i biomanipulację – wprowadzanie ryb usuwających seston. Wyniki wspólnych prac Instytutu Ekologii, Uniwersytetu Warszawskiego i Instytutu Rybactwa Śródlądowego, koordynowanych przez Zdzisława Kajaka, ponownie „odkryto” w latach 90.)[3].

W latach 90. badano m.in. czynniki kształtujące dynamikę liczebności populacji larw pospolitej muchówki z rodziny ochotkowatych, gatunku dominującego w bentosie Zbiornika Zegrzyńskiego (np. warunki tlenowe i pokarmowe, oddziaływania międzyosobnicze, presja drapieżników). Prof. Z. Kajak był też jednym z inicjatorów długoterminowych badań jakości wód – prowadził badania jezior mazurskich i Zbiornika Zegrzyńskiego (stanowisko włączone do Międzynarodowej Sieci Badań Długoterminowych, ILTER)[3].

Publikacje

Zdzisław Kajak opracował od roku 1953 ponad 180 publikacji naukowych (ponadto około 70 ekspertyz, opinii, recenzji i tekstów popularnonaukowych)[3]. Książka „Hydrobiologia – limnologia. Ekosystemy wód śródlądowych”[7], należąca do podstawowego zestawu podręczników akademickich w dziedzinie hydrobiologii, była wydana czterokrotnie (2 wydania skryptu uczelnianego i 2 wydania w PWN)[3]. Spośród innych publikacji wymienia się np.[8][9]:

  • 1958 – Zdzisław Kajak, Próba interpretacji dynamiki liczebności fauny bentonicznej w wybranym środowisku łachy wiślanej „Konfederatka”, PWN Warszawa[8],
  • 1958 – Zdzisław Kajak, Preliminary Interpretation of the Dynamics of Benthic Fauna Abundance in a Chosen Environment of the Konfederatka Pool (old River Bed) Adjoining the Vistula River, Department of the Interior[9],
  • 1959 – Zdzisław Kajak, Tendipedidae bentosowe środowisk śród i przyrzecznych środkowego biegu Wisły, PWN Warszawa[8],
  • 1961 – Zdzisław Kajak, Bentos profundalny jezior Tajty i Grajewko, PWN[9],
  • 1963 – Zdzisław Kajak, Analysis of quantitative benthic methods, Wyd. PAN, Institute of Ecology, Warszawa[8],
  • 1968 – Zdzisław Kajak, Krzysztof Dusoge[10], Andrzej Prejs, Application of the flotation technique to assessment of absolute numbers of benthos, Varsovie : Interpress[8],
  • 1968 – Zdzisław Kajak, Analiza eksperymentalna czynników decydujących o obfitości bentosu (ze szczególnym uwzględnieniem chironomidae), Polska Akademia Nauk, Instytut Ekologii[9],
  • 1970 – Zdzisław Kajak, Kazimierz A. Dobrowolski, Osiągnięcia ekologii w 25-leciu Polski Ludowej: stan, potrzeby i perspektywy rozwojowe, PWN[9],
  • 1971 – Zdzisław Kajak, Krzysztof Dusoge, The Regularities of vertical distribution of benthos in bottom, 1971[9],
  • 1972 – Zdzisław Kajak, Anna Hillbricht-Ilkowska[11] (Instytut ekologii PAN; Unesco, International biological programme), Productivity problems of freshwaters proceedings of the IBP-UNESCO symposium held in Kazimierz Dolny, Poland, May, 6–12, 1970, Warszawa-Kraków, Polish scientific publishers[8],
  • 1979 – Zdzisław Kajak, Eutrofizacja jezior, PWN Warszawa[8][9],
  • 1979 – Bohdan Dobrzański, Zdzisław Kajak, Józef Prończuk[12] (PAN, Wydział Nauk Rolniczych i Leśnych), Środowisko rolnicze i leśne w Polsce w perspektywie roku 2000, PWN Warszawa[8],
  • 1983 – Zdzisław Kajak (Instytut Ekologii PAN), Ekologiczne podstawy zagospodarowania Wisły i jej dorzecza, PWN Warszawa[8],
  • 1988 – Kazimierz Tarwid, Zdzisław Kajak, praca zbiorowa, Ekologia wód śródlądowych: wybrane zagadnienia, PWN[9],
  • 1990 – Zdzisław Kajak, Funkcjonowanie ekosystemów wodnych, ich ochrona i rekultywacja, (Centralny Program Badań Podstawowych CPBP 04.10.08), Wyd. SGGW-AR[8][9],
  • 1990 – Zdzisław Kajak, Limnology of Two Lowland Impoundments, Central Poland, Polish Scientific Publishers[9],
  • 1994 – Zdzisław Kajak, Hydrobiologia: ekosystemy wód śródlądowych, Dział Wydawnictw Filii UW[9],
  • 2003 – Anna Hillbricht-Ilkowska, Zdzisław Kajak, Między osobnikiem a krajobrazem, czyli 50 lat badań hydrobiologicznych w Instytucie Ekologii PAN (1952–2002), Wyd. Instytutu Rybactwa Śródlądowego[9].

Odznaczenia

  • Złoty Krzyż Zasługi;
  • Nagroda Polskiego Towarzystwa Hydrobiologicznego;
  • Nagrody Polskiej Akademii Nauk (wielokrotnie).

Uwagi

  1. Instytut Ekologii PAN został przekształcony w Centrum Badań Ekologicznych PAN, a od roku 2002 działa jako Polska Akademia Nauk Centrum Badań Ekologicznych w Dziekanowie Leśnym.
  2. Uniwersytet w Białymstoku utworzono przez przekształcenie Białostockiej Filii Uniwersytetu Warszawskiego.

Przypisy

  1. Magdalena Bajer: Rody uczone > Wincenty Lesław Wiśniewski (pol.). [dostęp 2013-05-10].
  2. Centrum Badań Ekologicznych PAN w bazie instytucji naukowych portalu Nauka Polska (OPI). [dostęp 2013-05-10].
  3. a b c d e f g h i j Paweł Prus: Wspomnienie o Profesorze Zdzisławie Kajaku (pol.). W: Strona internetowa PTH [on-line]. [dostęp 2013-05-09].
  4. Paweł Prus: Zdzisław Kajak 1929–2002. W: Notatki historyczne [Rocznik Towarzystwa Naukowego Warszawskiego 72, 2009, s. 48–50] [on-line]. mazowsze.hist.pl. [dostęp 2013-05-09].
  5. a b c d e f g Prof. dr hab. Zdzisław Kajak, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2013-05-10].
  6. The International Society of Limnology (ang.). W: Strona internrtowa stowarzyszenia; Limnology - Study of Inland Waters. promotes and communicates new and emerging knowledge among limnologists [on-line]. www.limnology.org. [dostęp 2016-03-20].
  7. Hydrobiologia – limnologia : ekosystemy wód śródlądowych / Zdzisław Kajak (pol.). W: Katalog Biblioteki Politechniki Poznańskiej [on-line]. [dostęp 2013-05-10].
  8. a b c d e f g h i j Kajak, Zdzisław (ang.). W: WorldCat Identities [on-line]. [dostęp 2013-05-09].
  9. a b c d e f g h i j k l inauthor: Zdzisław Kajak. books.google.pl. [dostęp 2013-05-10].
  10. Oni tu pracowali > Krzysztof Dusoge (1938–1998) (pol.). W: Strona internetowa PTH. Stacja Hydrobiologiczna w Mikołajkach [on-line]. [dostęp 2016-10-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-05-17)].
  11. Sylwetka prof.dr hab. Anny Hillbricht-Ilkowskiej (pol.). W: Strona internetowa PTH, Oddział w Warszawie [on-line]. [dostęp 2013-05-10].
  12. 100-lecie urodzin Prof. Józefa Prończuka (pol.). W: Strona internetowa SGGW [on-line]. 2011-06-23. [dostęp 2013-05-10].
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Zdzisław Kajak
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.