For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Związek Artystów Scen Polskich.

Związek Artystów Scen Polskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

ZASP
Stowarzyszenie Polskich Artystów Teatru, Filmu, Radia i Telewizji
Ilustracja

Dom Artysty Weterana ZASP w Skolimowie
Państwo

 Polska

Siedziba

Konstancin-Jeziorna

Data założenia

21 grudnia 1918

Rodzaj stowarzyszenia

Stowarzyszenie

Prezes

Krzysztof Szuster

Nr KRS

0000129716

Data rejestracji

6 września 2002

brak współrzędnych
Strona internetowa

Związek Artystów Scen Polskich ZASP – Stowarzyszenie – organizacja powołana 21 grudnia 1918, podczas ogólnopolskiego Kongresu Konstytucyjnego w Teatrze Rozmaitości w Warszawie. Pierwszym prezesem został Józef Śliwicki. Statut związku podpisali między innymi: Stefan Jaracz, Juliusz Osterwa i Aleksander Zelwerowicz[1].

Historia

W dwudziestoleciu międzywojennym stał się jedną z najprężniejszych organizacji zawodowych w Polsce. Dzięki wprowadzonemu przez ZASP tzw. przymusowi organizacyjnemu, teatry musiały zatrudniać wyłącznie jego członków, a przynależność do ZASP była obowiązkowa dla zawodowych aktorów. Doprowadził on również do podpisania kontraktu, który gwarantował aktorom wysokość minimalnej gaży przez cały sezon. W 1928 związek wybudował Dom Artystów Weteranów Scen Polskich w Skolimowie. W 1976 stał się członkiem International Federation of Actors, międzynarodowej organizacji, która skupia związki zawodowe aktorów na świecie. W 1932 doprowadził do powstania pierwszej nowoczesnej szkoły teatralnej w Polsce – Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej.

W czasie wojny ZASP stał się organizacją konspiracyjną. W 1940 wydał zakaz udziału w imprezach artystycznych organizowanych przez Niemców. Zakazu przestrzegała większość środowiska aktorskiego.

W 1950 ZASP został rozwiązany, a w jego miejsce powstało Stowarzyszenie Polskich Artystów Teatru i Filmu (SPATiF). W 1952 zmieniono nazwę związku na SPATiF-ZASP. W 1981 powrócono do przedwojennej nazwy. 1 grudnia 1982 ZASP został przez władze rozwiązany, a w jego miejsce 19 grudnia 1983 powstał „nowy” ZASP, do którego wstąpiła ok. 1/5 artystów z rozwiązanego związku. W 1989 doszło do zjednoczenia związku.

Decyzją Ministra Kultury 1 lutego 1995 wydano stowarzyszeniu zezwolenie na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi reżyserów teatralnych i scenografów teatralnych na następujących polach eksploatacji[2]: utrwalanie, zwielokrotnianie jakąkolwiek techniką, wprowadzanie do obrotu, użyczanie, najem, publiczne wykonanie, wyświetlanie, odtwarzanie, nadawanie, reemitowanie, publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.

Zezwolenie obejmuje również zarządzanie prawami pokrewnymi artystów wykonawców: aktorów, solistów, śpiewaków, tancerzy (wraz z prawem do pobierania wynagrodzenia) na polach eksploatacji: utrwalanie, zwielokrotnianie jakąkolwiek techniką, wprowadzanie do obrotu, użyczanie, najem, nadawanie, reemitowanie, odtwarzanie, publiczne udostępnienie utrwalenia artystycznego w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.

Stowarzyszenie również pobiera wynagrodzenia z tytułu wyświetlenia utworu audiowizualnego w kinach, najmu egzemplarzy utworów audiowizualnych i ich publicznego odtwarzania i nadawania utworu audiowizualnego w telewizji lub poprzez inne środki publicznego udostępniania utworów.

Kontrowersje

W 2001 roku Kazimierz Kaczor (ówczesny prezes ZASP) oraz Cezary Morawski (ówczesny skarbnik ZASP; w 2005 roku Zarząd Główny ZASP pozbawił Morawskiego członkostwa w stowarzyszeniu[3]) narazili związek na ponad 9,2 miliona złotych strat[4][5][6][7], ale w 2011 zostali uniewinnieni[8]. Sąd oddalił wszystkie apelacje, zarówno oskarżonych, jak i prokuratorską, uznał winę oskarżonych, jednocześnie warunkowo umarzając postępowanie na okres próbny jednego roku, ponieważ działanie oskarżonych było wynikiem naruszenia zasad ostrożności, a nie umyślnego działania i zaznaczył, że nikt nie zarzuca oszustwa, a ich wina miała charakter nieumyślny; orzeczenie jest prawomocne[9][4].

Nieprawidłowości z inwestowaniem pieniędzy pochodzących z nieodebranych tantiem spowodowały skandal (2002), który doprowadził do wystąpienia ze związku wielu artystów. Część z nich utworzyło konkurencyjną organizację: Stowarzyszenie Artystów Filmu i Telewizji. Prawomocny wyrok w tej sprawie stanowił istotną kwestię w trakcie procedury konkursowej, która we wrześniu 2016 doprowadziła do wyboru Cezarego Morawskiego na dyrektora Teatru Polskiego we Wrocławiu[10][11][12][13][14][15][16][17][18][19].

We wrześniu 2018 reporterzy TVN24 ujawnili, iż jedna z sal w siedzibie Związku Artystów Scen Polskich była udostępniana założycielowi Teatru Akademickiego Uniwersytetu Warszawskiego, który podczas prób dopuszczał się molestowania studentek i uczennic liceów grających w jego produkcjach[20][21][22][23][24].

Prezesi ZASP

Źródło: ZASP[1].

Nagrody ZASP

Przypisy

  1. a b Związek Artystów Scen Polskich ZASP – Stowarzyszenie. O nas, Związek Artystów Scen Polskich [dostęp 2020-02-24] [zarchiwizowane z adresu 2019-04-07].
  2. Obwieszczenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 marca 2009 r. w sprawie ogłoszenia decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o udzieleniu i o cofnięciu zezwolenia na podjęcie działalności organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi (M.P. z 2009 r. nr 21, poz. 270).
  3. Encyklopedia, Warszawa. Kaczor w ZASP, Morawski skreślony, Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2016-09-03].
  4. a b Kaczor i Morawski winni [dostęp 2016-09-03].
  5. Wyborcza.pl, wroclaw.wyborcza.pl [dostęp 2016-09-03].
  6. Encyklopedia, Proces o spowodowanie strat w ZASP-ie. Według obrony do szkody w ZASP w ogóle nie doszło, bo ING Bank Śląski, który zaoferował kupno tych obligacji, w ugodzie z 2004 r. uznał połowę roszczenia ZASP, a drugą połowę zrekompensował, udzielając za pośrednictwem fundacji dotacji dla Domu Artystów Weteranów w Skolimowie., Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2016-09-03].
  7. Wyborcza.pl, wyborcza.pl [dostęp 2016-09-03].
  8. Fakt.pl, ZASP odzyskał milion, 22 marca 2016 [dostęp 2016-09-18] (pol.).
  9. Sąd: ZASP stracił 9,2 mln złotych. Winny? Kazimierz Kaczor, 15 grudnia 2011 [dostęp 2016-09-18] (pol.).
  10. Olgierd Łukaszewicz: Cezary Morawski jest osobą, która nie posiada kompetencji do kierowania Teatrem Polskim, 25 sierpnia 2016 [dostęp 2016-09-03] (pol.).
  11. Wyborcza.pl, wroclaw.wyborcza.pl [dostęp 2016-09-03].
  12. Małgorzata Matuszewska, Wrocław: Protest zespołu Teatru Polskiego. Nie chcą Morawskiego na dyrektora (zdjęcia) [dostęp 2016-09-03].
  13. Tomasz Pajączek, Wybór nowego dyrektora Teatru Polskiego we Wrocławiu sprawą dla prokuratury?, Onet.pl, 1 września 2016 [dostęp 2016-09-03] [zarchiwizowane z adresu 2016-09-02] (pol.).
  14. PAP SA, Wrocław: po wyborze nowego dyrektora zespół Teatru Polskiego zapowiada protest | Aktualności | Polska Agencja Prasowa, www.pap.pl [dostęp 2016-09-03].
  15. Nie niszczcie teatru. Protest artystów Teatru Polskiego we Wrocławiu – Polsat News [dostęp 2016-09-03] (pol.).
  16. Małgorzata Matuszewska, Krystian Lupa: Konkurs na dyrektora Teatru Polskiego był ustawiony [dostęp 2016-09-03].
  17. Wyborcza.pl, wroclaw.wyborcza.pl [dostęp 2016-09-03].
  18. Mateusz Lipiński, Teatr Polski we Wrocławiu: komentujemy wybór dyrektora (wideo) [dostęp 2016-09-03].
  19. Armelle Heliot, Krystian Lupa: «À Wroclaw, on détruit un théâtre», „Le Figaro”, 24 sierpnia 2016, ISSN 0182-5852 [dostęp 2016-09-03] (fr.).
  20. Warszawa: molestowanie na próbach w Teatrze Akademickim, „Onet Wiadomości”, 9 września 2018 [dostęp 2018-09-14] (pol.).
  21. „Masz zrobić striptiz przede mną. Po aktorsku”. Molestowanie na teatralnych próbach, „TVN24.pl” [dostęp 2018-09-14].
  22. Dyrektor teatru molestował studentki i licealistki na castingach? Prokuratura wszczęła śledztwo, „wiadomosci.dziennik.pl” [dostęp 2018-09-14].
  23. „Striptiz po aktorsku”. Dyrektor Teatru Akademickiego molestował studentki i licealistki, „Newsweek.pl”, 9 września 2018 [dostęp 2018-09-14] (pol.).
  24. Wyborcza.pl, www.wysokieobcasy.pl [dostęp 2018-09-14].
  25. Jubileuszowy Konkurs VERBA SACRA 2015, www.zasp.pl [dostęp 2017-11-28] [zarchiwizowane z adresu 2020-09-23] (pol.).

Linki zewnętrzne

{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Związek Artystów Scen Polskich
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.