Fiołkowate - Wikiwand
For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Fiołkowate.

Fiołkowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Fiołkowate

Fiołek bagienny
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd różopodobne
Rząd malpigiowce
Rodzina fiołkowate
Nazwa systematyczna
Violaceae Batsch
Tab. Affin. Regni Veg.: 57. 2 Mai 1802
Hybanthus enneaspermus
Hybanthus enneaspermus
Melicytus ramiflorus
Melicytus ramiflorus
Hymenanthera crassifolia
Hymenanthera crassifolia

Fiołkowate (Violaceae Batsch.) – rodzina roślin zaliczana współcześnie do malpigiowców (Malpighiales). Należy do niej ok. 900[3]–985[2] gatunków skupionych w 28 rodzajach[4]. Większość należących tu rodzajów obejmuje rośliny drzewiaste, pnącza i rośliny zielne terenów nizinnych w tropikach i strefie subtropikalnej, jedyny wyjątek to rodzaj fiołek Viola, do którego należy aż 550 gatunków, którego przedstawiciele są rozpowszechnieni na całym świecie w różnych siedliskach, włączając w to strefę umiarkowaną, a nawet Arktykę i siedliska alpejskie[3][5]. W Polsce dziko rosną przedstawiciele też tylko tego jednego rodzaju (ponad 20 gatunków fiołka)[6]. Fiołki uprawiane są jako rośliny ozdobne, rzadziej stosowane są jako jadalne (liście i kwiaty). Rośliny z tego rodzaju oraz Rinorea, ze względu na zawartość m.in. salicylanu metylu wykorzystywane są w medycynie. Rośliny z rodzaju Rinorea jako metalofity mogą być stosowane do fitoremediacji, poza tym gatunki drzewiaste z tego rodzaju dostarczają drewna. Kilka gatunków Hybanthus wykorzystywanych jest do sporządzania pułapek do łapania ptaków[5].

Morfologia

Pokrój
Byliny i rośliny jednoroczne, krzewy, drzewa i pnącza[5][3].
Liście
Z przylistkami, u większości przedstawicieli skrętoległe, naprzeciwległe tylko u części gatunków z rodzajów Hybanthus i Rinorea. Blaszka jest pojedyncza, tylko u niektórych gatunków z rodzaju Viola bywa podzielona. Jej kształt jest zmienny – od równowąskiego do nerkowatego, brzeg cały lub piłkowany[5].
Kwiaty
Pojedyncze lub w pęczkach (głównie u gatunków zielnych) lub zebrane w różnorodne kwiatostany: groniaste, wiechowate, wierzchotkowate (głównie u gatunków drzewiastych). Na szypułkach kwiatów występuje para liści przykwiatowych (podkwiatków). U połowy rodzajów (w tym zwłaszcza starszych linii rozwojowych jak np. w rodzaju Fusispermum) kwiaty są promieniste, u pozostałych – mniej lub bardziej grzbieciste. Mogą być drobne lub okazałe. Zwykle są obupłciowe (jedno- tylko u niektórych przedstawicieli rodzaju Melicytus)[5]. Działek kielicha jest 5, mają różną wielkość[5] i są trwałe[2]. Płatków korony jest 5, przeważnie wolnych[7], równowąskich do okrągławych[5]. Pręcików jest 5 (rzadko 3) wolnych lub w różnym stopniu zrośniętych, często także z gruczołkami miodnikowymi[5]. Łączniki w pylnikach zakończone okazałymi lub szczątkowo wykształconymi łuskami lub ostrogami[3][5]. Zalążnia górna powstaje zwykle z 3 (rzadko 2 lub 5) owocolistków[5]. Zawsze jest jednokomorowa[7]. Na łożyskach ściennych rozwijają się pojedyncze do licznych zalążków[5]. Znamię o bardzo zróżnicowanej budowie[3].
Owoce i nasiona
Najczęściej wielonasienne torebki otwierające się wzdłuż nerwów środkowych owocolistków[3]. Czasem są one drewniejące, czasem wykształcają się jako mięsista jagoda (Gloeospermum i Melicytus), orzech (Leonia), czy mieszek. Nasiona są kulistawe lub jajowate, rzadko oskrzydlone (Agatea i Anchietea). U wielu przedstawicieli nasiona zaopatrzone są w ciała tłuszczowe (elajosomy), które stanowiąc pożywienie dla mrówek powodują, że owady te przyczyniają się do rozprzestrzeniania diaspor (myrmekochoria)[5].

Systematyka

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

Rodzina przedstawiana jest jako siostrzana dla Goupiaceae i blisko spokrewniona z męczennicowatymi Passifloraceae i wierzbowatymi Salicaceae, wraz z którymi zaliczana jest do obszernego rzędu malpigiowców (Malpighiales) i wraz z nim do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych[2].

Rodzina dzielona jest na dwie podrodziny – Fusispermoideae Hekking i Violoideae. Do pierwszej zalicza się tylko jeden rodzaj Fusispermum występujący w Ameryce Środkowej[2].



Humiriaceaepochodnikowate




Achariaceae





Goupiaceae



Violaceaefiołkowate





Passifloraceaemęczennicowate




Lacistemataceae



Salicaceaewierzbowate










Peraceae




Rafflesiaceaebukietnicowate



Euphorbiaceaewilczomleczowate







Phyllanthaceaeliściokwiatowate



Picrodendraceae





Linaceaelnowate



Ixonanthaceae






Pozycja systematyczna według systemu Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Violanae R. Dahlgren ex Reveal, rząd fiołkowce (Violales Perleb), rodzina fiołkowate (Violaceae Batsch)[8].

Wykaz rodzajów według Vascular Plant Families and Genera, Kew Gardens[4]
  • Acentra Philippi
  • Afrohybanthus Flicker
  • Agatea A. Gray
  • Allexis Pierre
  • Amphirrhox Sprengel
  • Anchietea A. St. Hilaire
  • Calyptrion Ging.
  • Cubelium Rafinesque
  • Decorsella A. Chevalier
  • Fusispermum Cuatrecasas
  • Gloeospermum Triana & Planchon
  • Hekkingia Ballard & Munzinger
  • Hybanthopsis Paula-Souza
  • Hybanthus Jacquin
  • Isodendrion A. Gray
  • Ixchelia H. E. Ballard & Wahlert
  • Leonia Ruiz & Pavón
  • Mayanaea Lundell
  • Melicytus J. R. Forster
  • Noisettia Kunth
  • Orthion Standley & Steyermark
  • Paypayrola Aublet
  • Pigea Lindley
  • Pombalia Vand.
  • Rinorea Aublet
  • Rinoreocarpus Ducke
  • Schweiggeria Sprengel
  • Viola L. – fiołek

Przypisy

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. a b c d e Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2018-01-04] (ang.).
  3. a b c d e f Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 35-38. ISBN 83-7079-778-4.
  4. a b List of Genera in VIOLACEAE, [w:] Vascular plant families and genera [online], Kew Gardens & Missouri Botanical Garden [dostęp 2018-01-04] (ang.).
  5. a b c d e f g h i j k l Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 331-333. ISBN 1-55407-206-9.
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular plants of Poland - a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. IB PAN, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  7. a b Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Wyd. wydanie II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 219. ISBN 83-214-1305-6.
  8. Crescent Bloom: Violaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-11-30].
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Fiołkowate
Listen to this article