Galera - Wikiwand
For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Galera.

Galera

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Ten artykuł dotyczy okrętu. Zobacz też: inne znaczenia "galera".
Francuska galera "La Réale"
Francuska galera "La Réale"

Galeraokręt o napędzie wiosłowym, często wspomaganym przez żagle. Używany był przede wszystkim na Morzu Śródziemnym od czasów starożytnych (Egipt, Fenicja, Grecja, Kartagina, Rzym, Bizancjum) aż do XIX wieku. Do wiosłowania często wykorzystywano niewolników,[1] jeńców lub skazańców,[2] zwanych galernikami.

Historia

Nazwa galera pochodzi od mieczowej ryby – galeos – której głowa do złudzenia przypominała mieczowe zakończenie galer. Kariera galer jest długa, od starożytności do bitwy pod Lepanto (1571), w której spotkało się ok. 550 galer i galeasów w wojnie Ligi Świętej (Hiszpania, Wenecja, Genua, Państwo Kościelne) z Turkami osmańskimi. Choć po tej bitwie można spotkać galery nadal, aż do XIX w., jednak pełniły wtedy już funkcje bardziej honorowe i reprezentacyjne.

Galery były niezwykle smukłe, ponieważ ich stosunek szerokości do długości wynosił 1:6, na koniec nawet 1:9, co przy napędzie wiosłowym pozwalało uzyskać spore prędkości. Początkowo galery posiadały dwa, trzy, cztery i więcej rzędów wioseł, ale od XIV w. drugi rząd zanika. Dodatkową nowością staje się stosowanie apostis, czyli podłużnej belki, na której oparte były wiosła, zamiast, jak wcześniej, otworów wiosłowych. Na jedną burtę przypada 20–26 wioseł. Przy dalszej ewolucji wiosło zaczyna ważyć 250 kg i w takiej konfiguracji obsługuje je ok. 5–8 galerników. W XIII w. pojawia się nadbudówka rufowa, a w XV w. ster zawiasowy.

Zmiany następowały również w ożaglowaniu. Choć galery posiadały wiosła, jako napęd dodatkowy stosowały żagle łacińskie. Początkowo był to jeden żagiel, od XV w. dwa. Reje żagli były bardzo długie, pomimo tego takie ożaglowanie nie nadawało się do napędzania tak dużych jednostek, dodatkowo było refowane. Główną bronią galer był taran (potem również tarany boczne), którego zastosowaniem było taranowanie jednostki przeciwnej lub złamanie jej wioseł. Dodatkowo posiadały mostek abordażowy.

W XV w. na galerach pojawiają się działa. Znajdują się w nadbudówce dziobowej w liczbie 3–7. Największe (24–26 funtów) znajduje się z przodu, a mniejsze po bokach. Oprócz galer wytworzyło się jeszcze kilka podobnych typów okrętów, takich jak ćwierćgalery, półgalery i galeasy, których nazwa pochodzi od galera grossa. Zmierzch galer podyktowany był skutecznością artylerii na galeonach. Dla galer został opracowany nowy sposób budowy jednostek – szkieletowy – który zrobił w późniejszym czasie karierę.

Typy galer

Starożytne

Zdjęcie Nazwa Typ
monera (monorema) jednorzędowiec
diera (birema, duorema) dwurzędowiec
triera (trirema) trójrzędowiec
tetrera (quadrirema) czterorzędowiec
pentera (quinquerema) pięciorzędowiec
hexera (sexirema) sześciorzędowiec
heptera (septirema) siedmiorzędowiec
octera ośmiorzędowiec
poliera wielorzędowiec (najbardziej popularna była triera)
quadragintarema czterdziestorzędowiec
pentekontera rodzaj monery o 50 wiosłach, po 25 z każdej strony statku
hemiolia
trihemiolia
liburna galera rzymska
dromona (dromon) galera bizantyjska

Średniowieczne

Zdjęcie Nazwa Typ
langskipy długie okręty
drakkar (serpent)
busse
skeide
snekke (snekkja)
sud
kaupskipy statki handlowe
karv (karve, karfi)
knaar (knarr, knorr, knörr)

Nowożytne

Zdjęcie Nazwa Typ
galeas (galeazza, galeasa; tur. mahon) galera duża
galeota (galiot, galeotta) półgalera, galera mała
bergantina ćwierćgalera
fusta
panfina ciężka galera transportowa
skampaweja lekka rosyjska galera

Przypisy

  1. Tam bowiem, gdzie jest potężna flota morska, konieczne jest, aby niewolnicy za pieniądze służyli we flocie (O sposobie rządzenia Ateńczyków 1,11).
  2. W owym czasie żył pewien młody człowiek [który] wykorzystując swoje zewnętrzne podobieństwo, podawał się za zgładzonego przez Heroda Aleksandra, jednak został zdemaskowany. Oktawian August fałszywego Aleksandra ze względu na jego tęgą budowę zesłał na galery, a jego inspiratora kazał zgładzić. Józef Flawiusz Dawne dzieje Izraela (17, 12, 2), Wojna żydowska (2, 7, 2).

Bibliografia

Zobacz hasło galera w Wikisłowniku
  • Marian Mickiewicz, "Z dziejów żeglugi" Warszawa "Nasza Księgarnia", 1971
  • Stefan Gulas, "Żaglowce" Warszawa Wyd. Sport i Turystyka, 1985

Linki zewnętrzne

{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Galera
Listen to this article