For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Nepotyzm.

Nepotyzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Nepotyzm (łac. nepos „wnuk, potomek”) – faworyzowanie członków rodziny przy obsadzaniu stanowisk i przydzielaniu godności.

Średniowiecze

Określenie powstało w XVII wieku jako opisujące powszechną praktykę wynoszenia przez ówczesnych papieży swoich bliskich krewnych (najczęściej, choć nie tylko, siostrzeńców i bratanków) do godności kardynalskiej lub książęcej oraz pozwalania im na gromadzenie bogactw pochodzących ze środków publicznych. Pochodzi ono od włoskiego słowa nipote i łacińskiego nepos, oznaczających bratanka lub siostrzeńca[1].

Sama praktyka była jednak już znacznie starsza. Przykładem jest Papież Kalikst III (1455–1458) z rodziny Borgia, który uczynił kardynałami dwóch swoich siostrzeńców; jeden z nich, Rodrigo, został papieżem Aleksandrem VI (1492–1503). Aleksander, jeden z najbardziej skorumpowanych papieży, podniósł Alessandro Farnese, brata swojej kochanki, do godności kardynała; Farnese został potem papieżem Pawłem III. Paweł z kolei mianował kardynałami dwóch siostrzeńców w wieku lat czternastu i szesnastu.

Praktykom tym kres położyła bulla papieża Innocentego XII z 1692[2][3].

Współczesność

W dzisiejszych czasach o nepotyzm są niekiedy oskarżane potężne politycznie rody, jak rodziny Kennedych czy Bushów (gubernator Jeb Bush w stanie Floryda) w amerykańskiej polityce. W 2002 r. nowo wybrany gubernator Alaski, Frank Murkowski, wyznaczył swą córkę Lisę Murkowski na opuszczony przez siebie fotel senatora.

Nepotyzm jest powszechny w krajach Trzeciego Świata, gdzie lojalność wobec rodziny jest nakazem kulturowym i gdzie faworyzowanie krewnych przybiera nierzadko karykaturalne formy. W reżimach dyktatorskich zdarza się „dziedziczenie” najwyższych stanowisk w państwie, czego przykładem jest Korea Północna, gdzie stanowisko przywódcy państwa i partii po Kim Ir Senie objął jego syn Kim Dzong Il, a następnie wnuk Kim Dzong Un. Różne państwa w różny sposób regulują kwestie pokrewieństwa w administracji publicznej[4]. Do nepotyzmu może dochodzić zarówno na poziomie państwowym (obsadzanie stanowisk politycznych), jak również w organizacjach, instytucjach i firmach[5].

Według raportu NIK z 2010 r. nepotyzm, klientelizm i kumoterstwo są zjawiskami często spotykanymi w polskim sektorze publicznym[6][7], w tym także w sądownictwie[8]. Próbą systemowego rozwiązania tego problemu była ustawa z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw, zakładająca ograniczenie podległości służbowej wśród członków rodziny[9][10].

Nepotyzm jest – według raportu Komisji Europejskiej z 2013 r. – znaczącym problemem polskich uczelni medycznych, na których zachodzi pokoleniowe zawłaszczenie przez rodziny lekarzy uniwersyteckich posad, katedr i klinik, które bywają przekazywane wewnątrz klanów lekarskich[11].

Zobacz też

Przypisy

  1. Eleanor Herman: Królowa Watykanu. Warszawa: Wydawnictwo JEDEN ŚWIAT, 2009, s. 85. ISBN 978-83-89632-45-6.
  2. Marie Kyralová i inni, Malé církevní dějiny, wyd. 1, Praga: Zvon, 1992, s. 175–176, ISBN 80-7113-008-7, OCLC 39597482 (cz.).
  3. Josef Gelmi: Papežové. Praga: Mladá fronta, 1994. (cz.)
  4. Nepotyzm na świecie – jak radzą z nim sobie różne kraje. Forsal, 2012.
  5. Jiří Linhart, Alena Vodáková, Miloslav Petrusek, Velký sociologický slovník, wyd. 1, Praga: Karolinum, 1996, s. 682, ISBN 80-7184-311-3, OCLC 37945300 (cz.).
  6. Juliusz Ćwieluch, Wojciech Łukowski: Co się stało z naszą pracą. Polityka, 2011.
  7. NIK o naborze na stanowiska urzędnicze. Najwyższa Izba Kontroli, 2010.
  8. Jacek Czerniak: Interpelacja nr 8012 w sprawie domniemania kierowania się zasadą nepotyzmu przy powoływaniu na funkcję sędziego, na przykładzie apelacji lubelskiej. Sejm RP, 2012.
  9. Reforma szkolnictwa wyższego. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, 2012-03-01. [dostęp 2012-08-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-03-16)].
  10. Dz.U. z 2011 r. nr 84, poz. 455
  11. Brigitte Slot i inni, Study on Corruption in the Healthcare Sector, Komisja Europejska, październik 2013, s. 286–287 [dostęp 2014-01-15] (ang.).
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Nepotyzm
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.